خڕنوک؛ دەرمانە جادووییەکەی سروشت بۆ چارەسەری پڕۆستات، بەردی گورچیلە و کێشەکانی
گەدە
وێستگە ستایل-
خڕنوک؛ دەرمانە جادووییەکەی سروشت بۆ چارەسەری پڕۆستات، بەردی گورچیلە و کێشەکانی
گەدە
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
ڕووەکی "خڕنوک" کە لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە خۆڕسکی
دەڕوێت، تەنها ڕووەکێکی کێوی سادە نییە، بەڵکو لە ناوەندە زانستییەکاندا وەک
کۆگایەکی دەرمانسازی سروشتی دەناسرێت. توێژینەوە نوێیە زانستییەکان کە لە گۆڤارە
جیهانییە باوەڕپێکراوەکانی وەک ScienceDirect و PubMed بڵاوکراونەتەوە، پەردە لەسەر
سوودە سەرسوڕهێنەرەکانی ئەم ڕووەکە لادەدەن، بەتایبەت بۆ ئەو کەسانەی بەدەست التهاب
و شێرپەنجەی پڕۆستات یان کێشە درێژخایەنەکانی کۆئەندامی هەرس و میزەڕۆوە دەناڵێنن.
ئەم ڕووەکە کە بە ناوی زانستی (Prosopis farcta) دەناسرێت، ئێستا بووەتە جێی سەرنجی
پزیشکان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری سروشتی.
یەکێک لە دیارترین کاریگەرییەکانی خڕنوک کە لە لایەن زانایانەوە بە وردی
لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، کاریگەرییە بەهێزەکەیەتی لەسەر تێکشکاندنی بەردی گورچیلە
و ڕێگریکردن لە دروستبوونی. لە چەندین تاقیکردنەوەی تاقیگەیی (in vitro) و لەسەر
زیندەوەران (in vivo)، دەرکەوتووە کە ئاوگی ئەم ڕووەکە دەتوانێت ڕێگری لە
دروستبوونی کریستاڵەکانی ئۆکسالاتی کالسیۆم بکات، کە هۆکاری سەرەکی دروستبوونی
بەردی گورچیلەن. ئەم تایبەتمەندییە دەگەڕێتەوە بۆ بوونی ڕێژەیەکی زۆر لە ماددە دژە
ئۆکسانە بەهێزەکانی وەک Quercetin و Luteolin، کە نەک تەنها کێشی بەردەکان کەم
دەکەنەوە، بەڵکو پارێزگاری لە شانەکانی کۆئەندامی میزەڕۆ دەکەن لە بەرامبەر
هەوکردنە توندەکان.
تەنها بۆ گورچیلە نییە، بەڵکو خڕنوک وەک قەڵغانێکی سروشتی بۆ گەدە و ڕیخۆڵە
کاردەکات. توێژینەوەکان لەژێر ناونیشانی "Antibacterial activity of Prosopis
farcta" سەلماندوویانە کە ئاوگی گەڵا و میوەی ئەم ڕووەکە توانایەکی بەرچاویان هەیە
بۆ ڕاگرتنی گەشەی بەکتریای مەترسیداری وەک Staphylococcus aureus و Escherichia
coli. جگە لەوەش، بەهۆی دەوڵەمەندی بە ماددەی "تانین" (Tannins)، خڕنوک وەک
دەرمانێکی پارێزەر بۆ ناوپۆشی گەدە کاردەکات و یارمەتی چاکبوونەوەی خێرای برینی
گەدە (Gastric ulcer) دەدات، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە جێگرەوەیەکی کاریگەر بۆ ئەو
کەسانەی کێشەی هەرس و غازات و هەوکردنی ڕیخۆڵەیان هەیە.
لایەنێکی تری گرنگی ئەم ڕووەکە کە مژدەیە بۆ تووشبووانی نەخۆشی شەکرە، کاریگەرییەتی
لەسەر دابەزاندنی ئاستی شەکری خوێن. لە توێژینەوەیەکی کلینیکیدا کە بۆ ماوەی چوار
هەفتە لەسەر زیندەوەران ئەنجامدراوە، دەرکەوتووە کە ئاوگی ڕەگی ئەم ڕووەکە دەبێتە
هۆی چالاککردنەوەی خانەکانی "بێتا" لە پەنکریاسدا. ئەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی
کەمکردنەوەی بەرگری ئەنسۆلین لە جەستەدا، کە ئەنجامەکەی دابەزاندنی ئاستی گلۆکۆزی
خوێنە بە شێوەیەکی سروشتی و بێ زیان، ئەمەش خڕنوک دەخاتە لیستی ئەو ڕووەکانەی کە
یارمەتیدەرێکی سەرەکین لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمدا.
لە کۆتاییدا، خڕنوک چ وەک ووشککراوە یان وەک ئاوگی کوڵاو، تەنها چارەسەرێکی
فۆلکلۆری نییە، بەڵکو زانستی سەردەم پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئەم ڕووەکە دژە هەوکردن و
دژە شێرپەنجەیەکی بەهێزە، بەتایبەت بۆ پاراستنی پڕۆستات لە گەورەبوون و هەوکردن.
بەکارهێنانی ئەم ڕووەکە بە شێوەیەکی ڕێکخراو دەبێتە هۆی بەهێزبوونی سیستەمی بەرگری
و پاراستنی ئەندامە ناوخۆییەکان لە زیانە درێژخایەنەکان، کە ئەمەش هەنگاوێکی گرنگە
بۆ گەڕانەوە بۆ سروشت لە پێناو تەندروستییەکی باشتردا.
سەرچاوە زانستییەکان بۆ گەڕانی زیاتر:
1. "Evaluation of the antioxidant and antimicrobial activities of Prosopis
farcta"
2. "Inhibitory effect of Prosopis farcta extract on calcium oxalate salivary
calculi"
3. "Phytochemical analysis and anti-inflammatory activity of Prosopis farcta"
PM:06:50:02/07/2026
ئهم بابهته 364
جار خوێنراوهتهوه