قۆناغی دووەمی مایکرۆبایۆم: توێژینەوە نوێیەکان بەکتریای ڕیخۆڵە بە نەخۆشییە دەمارەییەکان دەبەستنەوە بە شێوەیەک کە پێش دە ساڵ چاوەڕواننەکراو بوو

وێستگە ستایل — سۆلین عوسمان

پەیوەندی نێوان ڕیخۆڵە و مێشک چیتر تەنها گریمانە نییە. ئەمە دەبێتە یەکێک لە گرنگترین سنوورەکانی زانستی دەمار، کە کاریگەری زۆری هەیە لەسەر تێگەیشتن لە نەخۆشییەکانی وەک پارکینسۆن و خەمۆکی.

سیستمی دەماری ڕیخۆڵە — کە سەدان ملیۆن دەماری تێدایە — بۆ ماوەی سەدەیەک وەک پێکهاتەیەکی دەماری گرنگ ناسراوە. بەڵام ئەوەی لە دە ساڵی ڕابردوودا گۆڕاوە، تێگەیشتنە لەوەی کە چەند بە قووڵی ئەم سیستمە لەگەڵ سیستمی دەماری ناوەندی (مێشک) یەکخراوە، و چۆن کۆمەڵگە مایکرۆبییەکان کە لە ناو ڕیخۆڵەدا دەژین، دەتوانن ئەرکە دەمارییەکان ڕێکبخەن بە شێوەیەک کە زۆر لە هەرەس پێکردنی خۆراک تێپەڕێت.

سەرنجڕاکێشترین دۆزینەوەکان لە لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی پارکینسۆن دەرکەوتوون. چەندین گرووپی توێژینەوە گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە کۆبوونەوەی پڕۆتینە ناتەندروستەکان کە تایبەتمەندی پارکینسۆنن، ڕەنگە لە زۆر حاڵەتدا لە سیستمی دەماری ڕیخۆڵەوە دەست پێ بکات و پاشان لە ڕێگەی دەماری "ڤاگوس"ەوە بۆ مێشک سەربکەوێت. ئەم گریمانەیە ئێستا بە داتای ورد پشتگیری دەکرێت؛ ئەو نەخۆشانەی کە دەماری ڤاگوسیان بڕدراوە، ڕێژەی تووشبوونیان بە پارکینسۆن زۆر کەمتر بووە.

لە پزیشکی دەروونییشدا، پەیوەندییەکان زۆر بەهێزن. لێکۆڵینەوەکان پەیوەندییەکی ڕوونیان لە نێوان پێکهاتەی مایکرۆبایۆمی ڕیخۆڵە و ڕێژەی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ دۆزیوەتەوە. تاقیکردنەوەکان نیشانی دەدەن کە بەکارهێنانی "پڕۆبایۆتیک" لە هەندێک نەخۆشی خەمۆکیدا بووەتە هۆی باشتربوونی نیشانەکان. میکانیزمەکان بریتین لە بەرهەمهێنانی ماددە گواستەرەوە دەمارییەکان و ڕێکخستنی هەوکردنەکان کە هۆکارێکی سەرەکین لە نەخۆشییە دەروونییەکاندا.

وەک زاناکان دەڵێن: "ڕەنگە ڕیخۆڵە تەنها بە مێشکەوە نەبەسترابێتەوە، بەڵکو لە هەندێک نەخۆشیدا، ڕەنگە لێرەوە نەخۆشیی مێشک دەست پێ بکات." ئەم تێگەیشتنە نوێیە دەبێتە هۆی گۆڕینی شێوازی چارەسەرکردنی زۆرێک لە نەخۆشییە دەمارەیی و دەروونییەکان لە داهاتوودا.

REF: Sampson, T.R. et al., Cell, updated 2026; Cryan, J.F. et al., Physiological Reviews, 2026; European Microbiome Congress, 2025.

PM:10:20:14/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 88 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌