چارەسەرێکی نوێی جینی ئومێدێکی گەورە بۆ تووشبووانی شەکرەی جۆری دووەم دەگەڕێنێتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە پێشھاتێکی نوێدا کە ئەگەری هەیە شێوازی ڕووبەڕووبوونەوەی جیهانی لەگەڵ نەخۆشییە میتابۆلیکییەکان بگۆڕێت، توێژەران ئەنجامی بەرایی و سەرکەوتووی چارەسەرێکی جینییان ڕاگەیاند کە ئامانج لێی بنبڕکردنی هۆکارە بایۆلۆژییەکانی شەکرەی جۆری دووەمە. ئەم چارەسەرە پێشکەوتووە، کە لە ژێر چاودێری و هاوکاری زانایانی کۆلێژی پزیشکی هارڤارد و پزیشکانی کلینیکی مایۆ پەرەی پێدراوە، کار لەسەر چارەسەرکردنی ڕەگی کێشەکە دەکات نەک تەنها کۆنتڕۆڵکردنی نیشانەکان. چارەسەرەکە جەخت دەکاتە سەر کەمکردنەوەی بەرگریی ئەنسۆلین لە ڕێگەی دەستکارییەکی وردی جینی لەناو خانەکانی جگەردا، ئەمەش وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی لە زانستی پزیشکیدا دەبینرێت.

ئەم ڕاگەیەندراوە لە کاتێکدایە کە ڕێژەی تووشبوون بە شەکرەی جۆری دووەم لە جیهاندا بە شێوەیەکی خێرا لە زیادبووندایە و لە ئێستادا زیاتر لە ٤٠٠ ملیۆن کەس بەدەست ئەم نەخۆشییەوە دەناڵێنن، ئەمەش فشارێکی دارایی و مرۆیی بێوێنەی خستووەتە سەر سیستەمی تەندروستی وڵاتان. چارەسەرە باوەکانی ئێستا، کە بریتین لە گۆڕینی شێوازی ژیان و بەکارهێنانی دەرمانی وەک "میتفۆرمین"، زیاتر جەخت لەسەر ڕێکخستنی کاتیی ئاستی شەکر لە خوێندا دەکەنەوە، بەڵام سەرکەوتوو نین لە چاککردنەوەی ئەو تێکچوونە میتابۆلیکییەی کە دەبێتە هۆی بەردەوامی نەخۆشییەکە. توێژەرانی ئەم پڕۆژەیە دەڵێن ئامانجی سەرەکییان چاککردنەوەی ئەو ڕێڕەوانەی ئاماژەپێدانی خانەییە کە بەرپرسن لە دروستبوونی بەرگری دژی ئەنسۆلین، بەمەش جەستە دەتوانێت جارێکی تر بە شێوەیەکی سروشتی شەکر بسوتێنێت.

وردەکاریی زیاتر لە قۆناغی یەکەمی تاقیکردنەوە کلینیکییەکانەوە دەریدەخەن کە ٦٧٪ی ئەو کەسانەی بەشدارییان کردووە، تەنها لە ماوەی سێ مانگدا دوای وەرگرتنی یەک دەرزی، باشبوونێکی سەرسوڕهێنەریان لە هەستیاریی خانەکانیان بۆ ئەنسۆلین نیشانداوە. میکانیزمی کارکردنی ئەم چارەسەرە بەجۆرێکە کە "ڤایرۆسێکی بێ زیان" وەک گەیەنەرێک بەکاردەهێنرێت بۆ بردنە ناوەوەی زنجیرەیەکی جینی چاککەرەوە کە دەبێتە هۆی چالاککردنەوەی ڕێکخەرە میتابۆلیکییە سەرەکییەکان لەناو جگەردا. جگە لە ڕێکخستنی شەکر، داتاکان ئاماژە بە کەمبوونەوەی هەوکردنی گشتی لە جەستەدا و باشتربوونی کارکردنی خانەکانی "بێتا" لە پەنکریاسدا دەکەن. هەرچەندە تیمە پزیشکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هێشتا پێویستیان بە کاتی زیاترە بۆ دڵنیابوونەوە لە سەلامەتی درێژخایەنی ئەم تەکنیکە، بەڵام تا ئێستا هیچ کاریگەرییەکی لاوەکی مەترسیدار لە بەشداربووەکاندا بەدی نەکراوە.

بناغەی زانستیی ئەم دەستکەوتە بۆ چەندین دەیەی توێژینەوەی بەردەوام لە بوارەکانی ئەندازیاری جینی و بایۆلۆژیای میتابۆلیکی دەگەڕێتەوە. گەشەسەندنی تەکنەلۆژیای "کریسپەر" و شێوازەکانی تری دەستکاری جینی لە دە ساڵی ڕابردوودا، ڕێگەیان خۆشکردووە بۆ ئەوەی زانایان بتوانن بە وردی ئامانجە جینییەکان بپێکن بەبێ ئەوەی زیان بە بەشەکانی تری خانەکە بگات. ناوەندە گەورە پزیشکییەکانی جیهان، لەوانە پەیمانگای نیشتمانی تەندروستی ئەمریکا (NIH)، پشتیوانی دارایی گەورەیان بۆ ئەم جۆرە توێژینەوانە تەرخان کردووە، ئەمەش نیشانەی گۆڕانکارییەکی گەورەیە لە ستراتیژی پزیشکیدا؛ گۆڕان لە "بەڕێوەبردنی نەخۆشی" بۆ "چاککردنەوەی گەردیلەیی" و بنبڕکردنی هۆکاری سەرەکی نەخۆشییە درێژخایەنەکان.

ئەگەر تاقیکردنەوە فراوانترەکانی داهاتوو ئەم ئەنجامانە پشتڕاست بکەنەوە، پێشبینی دەکرێت ئەم چارەسەرە شۆڕشێک لە ژیانی تووشبووانی شەکرەدا دروست بکات و پشتبەستنیان بە دەرمانی ڕۆژانە و دەرزی ئەنسۆلین بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. هەروەها ئەمە دەبێتە هۆی پاراستنی نەخۆشەکان لە لێکەوتە مەترسیدارەکانی وەک سستی گورچیلە، جەڵتەی دڵ و لەدەستدانی هەستی دەمارەکان. هەرچەندە ڕەنگە چەند ساڵێکی تری بوێت تا ئەم چارەسەرە ڕەزامەندی کۆتایی وەردەگرێت و دەگاتە دەستی هەمووان، بەڵام هەنگاوەکەی ئەمڕۆ وەک مژدەیەکی گەورە دەبینرێت بۆ گۆڕینی نەخۆشی شەکرە لە بارێکی درێژخایەنەوە بۆ بارێک کە ئەگەری چاکبوونەوەی یەکجاری و گەڕانەوە بۆ ژیانی ئاسایی تێدا هەبێت.

سەرچاوە: داتاکانی تاقیکردنەوەی کلینیکی پێشکەشکراو لە کۆنفرانسی نێودەوڵەتی پزیشکی میتابۆلیکی ٢٠٢٦، بە هاوکاری زانستی کۆلێژی پزیشکی هارڤارد و کلینیکی مایۆ.

PM:05:38:18/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 164 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌