"بکوژە بێدەنگەکە"؛ ئەو هۆکارە سەرەکییانەی دەبنە هۆی جەڵدەی دڵ و مەترسی لەسەر ژیانی مرۆڤ دروست دەکەن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

جەڵدەی دڵ یەکێکە لە مەترسیدارترین بارودۆخە تەندروستییەکان کە ساڵانە ملیۆنان کەس لە جیهاندا دووچاری دەبنەوە و زۆرجار بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی روون روودەدات. ئەم گرفتە تەندروستییە کاتێک دروست دەبێت کە رۆیشتنی خوێن بۆ بەشێکی دیاریکراوی ماسولکەکانی دڵ دەوەستێت یان بە توندی کەمدەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بە شانەکانی دڵ یان لەناوچوونیان. بەهۆی ئەوەی دڵ بزوێنەری سەرەکی جەستەیە، هەر جۆرە پەککەوتنێکی کاتی لە کارەکانیدا دەبێتە هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر ژیانی مرۆڤ و پێویستی بە دەستێوەردانی پزیشکی خێرا هەیە.

لە ساڵانی دواییدا، بەهۆی گۆڕانکارییە خێراکانی شێوازی ژیان و زیادبوونی گوشارە دەروونییەکان، رێژەی تووشبوون بە جەڵدەی دڵ بە شێوەیەکی بەرچاو لە سەرانسەری جیهاندا زیادی کردووە. پزیشکان هۆشداری دەدەن کە جەڵدەی دڵ چیتر تەنیا نەخۆشییەکی تایبەت بە تەمەنە و بەساڵاچووان نییە، بەڵکو بەهۆی خراپی سیستەمی خۆراک و کەمبوونەوەی جووڵە، تادێت ژمارەی ئەو گەنجانەی دووچاری ئەم حاڵەتە دەبنەوە روو لە هەڵکشانە. تێگەیشتن لە هۆکارەکان و ناسینەوەی نیشانە سەرەتاییەکان، هەنگاوی یەکەم و گرنگن بۆ کەمکردنەوەی رێژەی مردن بەم نەخۆشییە.

هۆکارە سەرەکییەکانی جەڵدەی دڵ فرەجۆرن، لە سەرووی هەمووشیانەوە بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و بەرزی رێژەی کۆلیسترۆڵی خراپ لە خوێندا دێت، کە دەبنە هۆی رەقبوونی خوێنبەرەکان و تەسکبوونەوەیان. جگە لەمانە، کێشانی جگەرە و نێرگەلە بە هۆکارێکی کوشندە دادەنرێت، چونکە نەک هەر زیان بە دیوارەکانی خوێنبەر دەگەیەنێت، بەڵکو ئاستی ئۆکسجین لە خوێندا کەمدەکاتەوە و ئەگەری مەیینی خوێن زیاد دەکات. هەروەها نەخۆشی شەکرە یەکێکی دیکەیە لە فاکتەرە مەترسیدارەکان، چونکە ئاستی بەرزی شەکر لە خوێندا زیان بە دەمارەکان و خوێنبەرەکان دەگەیەنێت. قەڵەوی زیاد لە پێویست، کەمیی چالاکی جەستەیی، و خواردنی ئەو خۆراکانەی پڕن لە چەورییە تێرەکان و خوێی زۆر، ڕاستەوخۆ باری سەر دڵ قورس دەکەن و رێگە بۆ جەڵدە خۆش دەکەن.

لە رووی بایۆلۆژییەوە، زۆربەی جەڵدەکانی دڵ بەهۆی نەخۆشی خوێنبەرەکانی تاجییەوە دروست دەبن. ئەمەش پڕۆسەیەکی درێژخایەنە کە تێیدا ماددە چەورییەکان و کۆلیسترۆڵ و پاشماوەی خانەکان لەسەر دیواری ناوەوەی خوێنبەرەکان نیشتوو دەبن، کە پێی دەوترێت (پلیک). کاتێک یەکێک لەم نیشتووانە دەپەقێت، جەستە هەوڵی چاککردنەوەی دەدات و مەیینی خوێن لە دەوروبەری دروست دەبێت، ئەم مەیینەش دەبێتە هۆی گیرانی تەواوەتی رێڕەوی خوێن. لەو ساتەدا، ئەو بەشەی دڵ کە خوێنەکەی بۆ دەچوو، بێ ئۆکسجین دەمێنێتەوە و خانەکانی دەست دەکەن بە مردن. پزیشکان جەخت دەکەنەوە کە فاکتەری بۆماوەیی و هەبوونی مێژووی نەخۆشی دڵ لە ناو خێزاندا، فاکتەرێکی بێدەنگە و پێویستە ئەو کەسانەی ئەو مێژووەیان هەیە زیاتر ئاگاداری تەندروستییان بن.

بۆ خۆپاراستن لەم مەترسییە گەورەیە، پسپۆڕانی تەندروستی ئامۆژگاری هاووڵاتییان دەکەن کە شێوازی ژیانیان بە ئاڕاستەیەکی تەندروستدا بگۆڕن. ئەنجامدانی وەرزشی مامناوەند بۆ ماوەی 30 خولەک لە ڕۆژێکدا، پەیڕەوکردنی سیستەمێکی خۆراکی دەوڵەمەند بە سەوزە، میوە و دانەوێڵە تەواوەکان، و دوورکەوتنەوەی یەکجاری لە جگەرەکێشان، کاریگەرییەکی سیحرییان لەسەر پاراستنی دڵ هەیە. هەروەها پشکنینی خولیی بۆ پەستانی خوێن و رێژەی شەکر و کۆلیسترۆڵ دەتوانێت پێشوەختە مەترسییەکان دەستنیشان بکات. لە هەمووشی گرنگتر، کۆنترۆڵکردنی دڵەڕاوکێ و گوشاری دەروونییە، چونکە دڵ ڕاستەوخۆ لەژێر کاریگەری باری دەروونیی مرۆڤدایە.

سەرچاوە: ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) و ماڵپەڕی تەندروستی (Mayo Clinic)

AM:11:46:14/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 860 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌