دەرمانێکی نوێ "پڕۆسەی پیری" لە مرۆڤدا خاو دەکاتەوە؛ هەنگاوێکی زانستی بەرەو گەنجییەکی درێژخایەن

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

زانایان و پسپۆڕانی بواری بایۆلۆژی بۆ یەکەمجار لە مێژوودا پشتڕاستیان کردەوە کە توانیویانە دەرمانێکی نوێ پەرەپێبدەن کە پڕۆسەی پیریی بایۆلۆژی لە مرۆڤدا بە شێوەیەکی زانستی خاو دەکاتەوە، ئەمەش تەنها تاقیکردنەوەی سەر ئاژەڵ نییە، بەڵکو دەستکەوتێکە کە پێناسەی پزیشکی بۆ خودی چەمکی تەمەن و پیربوون لە بنەڕەتەوە دەگۆڕێت.

ئەو کەسانەی لە تاقیکردنەوەیەکی یەک ساڵەی ئەم دەرمانەدا بەشدارییان کردووە، نیشانە زانستییەکانیان گۆڕانکارییەکی گەورەی بەسەردا هاتووە؛ کەمبوونەوەیەکی بەرچاو لە هەوکردنی درێژخایەن، چاکبوونەوەی تێکچوونی خانەکان و گەنجبوونەوەی نیشانەکانی پیریی جنیتی (Epigenetic) تێیاندا بەدی کراوە، ئەم گۆڕانکارییانە ڕاستەوخۆ پەیوەستن بە کەمبوونەوەی مەترسییەکانی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ، جۆرە جیاوازەکانی شێرپەنجە و لەدەستدانی توانای مێشک و ئەلزەهایمەر.

ئەم دەرمانە سەیری وەک سیحرێکی گەنجبوونەوە ناکرێت، بەڵکو لە ڕێگەی زانستییەوە کار دەکات بۆ بەهێزکردنی ڕێڕەوەکانی چاککردنەوەی خودی خانەکان و پاککردنەوەی جەستە لەو پڕۆتینە تێکچووانەی کە لەگەڵ هەڵکشانی تەمەندا کۆدەبنەوە و دەبنە هۆی نەخۆشی، توێژەران جەخت دەکەنەوە کە ئامانجی سەرەکی تەنها درێژکردنی تەمەن نییە، بەڵکو درێژکردنی "ماوەی تەندروستی" (Healthspan) مرۆڤە، واتە مرۆڤ تا ئەو تەمەنەی دەژی بە تەندروستییەکی باشەوە بمێنێتەوە.

توێژینەوەکانی تایبەت بە دژە-پیری بۆ ماوەیەکی درێژ وەک بابەتێکی گوماناوی و بازرگانی سەیر دەکران، بەڵام ئەمە یەکەمین جارە دەرمانێکی دەرمانسازی کە بە هەموو قۆناغە توندەکانی تاقیکردنەوەدا تێپەڕیوە، بتوانێت بە کردەیی تەمەنی بایۆلۆژیی مرۆڤ بەرەو دواوە بگێڕێتەوە، ئەمەش دەبێتە بناغەیەک بۆ ئەوەی لە داهاتوودا مرۆڤەکان بتوانن لە تەمەنی هەشتا و نەوەد ساڵیشدا وەک گەنجێک چالاک بن.

پسپۆڕانی زانکۆی هارڤارد دەڵێن ڕەنگە لە داهاتوویەکی نزیکدا پیربوون وەک "حاڵەتێکی پزیشکی" یان نەخۆشییەک مامەڵەی لەگەڵ بکرێت کە دەکرێت ڕێگری لێبکرێت یان چارەسەر بکرێت، نەک وەک چارەنووسێکی حەتمی و تێکچوونێکی بێ چارەسەر، ئەمەش شۆڕشێکی گەورە لە پزیشکیی پارێزگاریدا دروست دەکات بۆ نەوەکانی داهاتوو.

سەرچاوەکان: گۆڤاری پزیشکیی نیو ئینگڵاند (The New England Journal of Medicine)، کۆلێژی پزیشکیی هارڤارد (Harvard Medical School)

PM:08:49:10/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 452 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌