گەردوون: تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی "یوکلید" ٣١ کوازارە کۆنی نوێ دەدۆزێتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایانی فەلەکناسی کە لە چوارچێوەی پڕۆژەی "یوکلید"ی سەر بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا کار دەکەن، دۆزینەوەی ٣١ کوازاری (Quasars) نوێیان ڕاگەیاند کە پێشتر نەناسراو بوون، لەنێویاندا ١٢ دانەیان مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمەی کە تەمەنی گەردوون کەمتر لە ٨٠٠ ملیۆن ساڵ بووە. ئەم ئەنجامە زانستییانە لە تەمموزی ٢٠٢٦دا بڵاوکراونەتەوە.

ئەم کوازارە نوێیانە لە ماوەی ١٨ مانگی یەکەمی ڕووپێوی فراوانی "یوکلید"دا و بە بەکارهێنانی تەکنیکە پێشکەوتووەکانی ژیری دەستکرد و فێربوونی ئامێر دەستنیشانکراون. یەکێک لەم تەنانە، کە لە دوورییەکی یەکجار زۆر و بە لادانی سووری نزیکەی ٧.٧٧ بینراوە، ئێستا وەک دوورترین کوازاری ناسراو لە مێژووی فەلەکناسیدا دادەنرێت.

زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم دۆزینەوانە ژمارەی کوازارە ناسراوەکانی ئەو قۆناغە سەرەتاییەی مێژووی گەردوونیان بۆ زیاتر لە دوو هێندە زیاد کردووە. ئەم چاودێریکردنانە یارمەتی توێژەران دەدەن بۆ تێگەیشتنی باشتر لە چۆنیەتی دروستبوونی یەکەم کونی ڕەشی زەبەلاح و چۆنیەتی گەشەکردنی گەلەئەستێرەکان تەنها ماوەیەکی کەمبدوای تەقینەوە گەورەکە (Big Bang).

تەلەسکۆپی یوکلید لە ساڵی ٢٠٢٣دا بە ئامانجی لێکۆڵینەوە لە ماددەی تاریک، وزەی تاریک و پێکهاتە گەورەکانی گەردوون ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا. چاوەڕوان دەکرێت ئەم ئەرکە زانستییە لە چەند ساڵی داهاتوودا نەخشەی ملیارەها گەلەئەستێرە بکێشێت و وێنەیەکی بێوێنە و ورد لەبارەی گەردوونەوە پێشکەش بکات.

دواین دۆزینەوەکان توانای سەرسوڕهێنەری یوکلید بۆ گەڕان و پشکنین لە گەردوونی سەرەتاییدا نیشان دەدەن، پێشبینیش دەکرێت ئەم داتایانە بببنە بنەمای سەرەکی بۆ توێژینەوە فەلەکناسییەکان لە ساڵانی داهاتوودا.

سەرچاوە: ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا (ESA)، گرووپی زانستی یوکلید، ئەرشیفی

arXiv (تەمموزی ٢٠٢٦ ) 

PM:11:58:23/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 524 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌