گالاکسییەک لە بەرەبەیانی گەردووندا نهێنییەکانی سووتەمەنی سەرەتای دروستبوونی ئەستێرەکان ئاشکرا دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان لە دۆزینەوەیەکی ناوازەدا توانییان کۆگایەکی یەکجار گەورە لە گازی گەردیلەیی سارد لە ناو گالاکسییەکدا بدۆزنەوە کە بە REBELS-25 ناسراوە، ئەم گالاکسییە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی تەمەنی گەردوون تەنها ٧٠٠ ملیۆن ساڵ بووە. ئەم دۆزینەوەیە یەکێکە لە ڕوونترین دیمەنەکان کە تا ئێستا بینرابێت دەربارەی چۆنیەتی دروستبوونی خێرای نەوەکانی یەکەمی گالاکسییەکان و گۆڕانیان بۆ کارگەی بەرهەمهێنانی ئەستێرەکان تەنها ماوەیەکی کەم دوای تەقینەوە گەورەکە (Big Bang) 

زانایان بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی چاودێری ڕادیۆیی، توانییان ئەو کەرەستە خاوە بدۆزنەوە کە بۆ دروستبوونی ئەستێرەکان پێویستە و لە ناو قوڵایی ئەو گالاکسییە دوورەدا شاراوەتەوە. بڕی ئەو گازەی لەوێدا هەیە توێژەرانی تووشی سەرسوڕمان کردووە، چونکە ئاماژەیە بۆ ئەوەی گالاکسییە زەبەلاحەکان زۆر زووتر لەوەی پێشبینی دەکرا، توانای کۆکردنەوە و پاراستنی سووتەمەنی پێویستیان بۆ دروستکردنی ئەستێرەکان هەبووە.

ئەم دۆزینەوەیە هاوکار دەبێت لە ڕوونکردنەوەی ئەوەی چۆن هەندێک گالاکسی گەنج توانیویانە بە خێراییەکی لەڕادەبەدەر گەشە بکەن لە قۆناغی بەرەبەیانی گەردووندا. توێژەران پێیان وایە ئەم جۆرە سیستەمانە وەک کارگەی گەورەی ئەستێرەکان کاریان کردووە و گازەکانیان گۆڕیوە بۆ ئەستێرە بە ڕێژەیەک کە زۆر زیاترە لەوەی ئەمڕۆ لە گالاکسییە ئاساییەکاندا دەبینرێت.

تێگەیشتن لەم پێکهاتە دێرینانە ڕێگە بە گەردوونناسان دەدات مێژووی سەرەتای گەردوون سەرلەنوێ دابڕێژنەوە و ئەو مۆدێلانە باشتر بکەن کە باس لە پەرەسەندنی گالاکسییەکان

 دەکەن لە ماوەی ملیارەها ساڵدا. ئەمە هەنگاوێکی گرنگە بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن یەکەم پێکهاتە گەورەکانی گەردوون لە ناو ئەو تاریکییەوە دەرکەوتن کە دوای تەقینەوە گەورەکە باڵی بەسەر هەموو شوێنێکدا کێشابوو.

ئەم لێکۆڵینەوەیە نوێنەرایەتی پێشکەوتنێکی گەورە دەکات لە زانستی گەردوونناسیدا و دەریدەخات کە گەردوونی سەرەتایی زۆر ئاڵۆزتر و چالاکتر بووە لەوەی پێشتر بیری لێ دەکرایەوە.

سەرچاوە: زانکۆی لایدن، گۆڤاری مانگانەی کۆمەڵەی شاهانەی گەردوونناسی، Phys.org.

PM:11:43:15/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 84 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌