ناسا و تەلەسکۆپی جەیمس وێب وەرچەرخانێکی مێژوویی لە تێگەیشتنمان بۆ دروستبوونی
گەردوون تۆمار دەکەن
وێستگە ستایل-
ناسا و تەلەسکۆپی جەیمس وێب وەرچەرخانێکی مێژوویی لە تێگەیشتنمان بۆ دروستبوونی
گەردوون تۆمار دەکەن
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
تەلەسکۆپی جەیمس وێب ناوچەیەکی پێشتر شاراوەی گەردوونی ئاشکرا کرد کە تێیدا
پێکهاتەی ئەستێرەیی نائاسایی و هەوری زەبەلاحی تۆزی گەردوونی دۆزراونەتەوە
کە بە درێژایی ملیۆنان کیلۆمەتر کشاونەتەوە. زانایانی چەندین ڕوانگەی نێودەوڵەتی
ئەم دۆزینەوەیەیان وەک یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم دەیە وەسف کرد، چونکە
ئەو پێکهاتانەی بینراون گومان دەخەنە سەر تیۆرییەکانی پێشووی پەیوەست بە چۆنیەتی
لەدایکبوون و پەرەسەندنی گەلەئەستێرەکان. ئەو وێنانەی لەم هەفتەیەدا
بڵاوکراونەتەوە، ئەڵقەی گازی کۆن و گەشاوە و کۆمەڵە ئەستێرەیەکی گەنج
پیشان دەدەن کە بە خێراییەکی سەرسوڕهێنەر لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا لە
دروستبووندان.
گەردوونناسان ڕوونیان کردەوە کە ئەم دۆزینەوەیە دوای چەندین مانگ لە شیکردنەوەی
وردی ئاماژەکانی ژێر سوور (Infrared) هاتووە، کە لە ناوچەیەکی دوورەدەستی
دەرەوەی ڕێڕەوی کاکێشان کۆکراونەتەوە. توێژەران تێبینی شێوازی نائاسایی
ڕووناکییان کردووە کە ئاماژەیە بۆ بوونی شوێنی پەروەردەکردنی ئەستێرە
زەبەلاحەکان کە لە پشت هەوری چڕی گەردوونییەوە شاراوەن. ئەم ئەنجامانە
دەستبەجێ بوونەتە جێگەی سەرنجی جیهانی، چونکە دەکرێت یارمەتیدەر بن لە
تێگەیشتن لەو بارودۆخانەی کە ڕێک دوای "تەقینەوە گەورەکە" (Big Bang) لە
گەردووندا هەبوون.
بەپێی وتەی پسپۆڕانی ئاژانسی ناسا و ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، مێژووی ئەم
پێکهاتانەی تازە بینراون بۆ زیاتر لە ١٢ ملیار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، ئەمەش
وایان لێدەکات ببنە بەشێک لە سەرەتاییترین پێکهاتەکانی گەردوون. داتا کۆکراوەکان
دەریدەخەن کە ئەستێرەکانی ئەم ناوچەیە بە خێراییەکی زۆر زیاتر لەوەی پێشتر لە
ژینگە هاوشێوەکاندا تۆمارکرابوو، لە گەشەکردنی بەردەوامدان. جگە لەوەش،
توێژەران توانیویانە توخمە کیمیاییە نائاساییەکان دەستنیشان بکەن کە ڕەنگە
کلیلی تێگەیشتن بن لە پەرەسەندنی سەرەتایی گەلەئەستێرەکان و چۆنیەتی
گۆڕانکارییەکانیان لە ماوەی ملیاران ساڵی ڕابردوودا.
تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی تەلەسکۆپی جەیمس وێب دەرفەتی ئەوەی بۆ گەردوونناسان
ڕەخساندووە کە بەناو ئەو چینە ئەستوورانەی تۆزی گەردوونییدا بڕۆن کە
تەلەسکۆپە کۆنەکان نەدەتوانرا بە ڕوونی بیبینن. تیمەکانی سەرپەرشتیاری
پڕۆژەکە ماوەی چەندین مانگیان تەرخان کرد بۆ پشتڕاستکردنەوەی سیگناڵەکان پێش
ئەوەی بە فەرمی دۆزینەوەکە بۆ ڕای گشتی ڕابگەیەنن. هەندێک لە پسپۆڕان پێیان وایە
ئەم بینینە نوێیانە ڕەنگە زانایان ناچار بکەن پێداچوونەوە بە مۆدێلە
گەردوونییەکانی ئێستادا بکەن و دەرگا بەڕووی تیۆری نوێدا بکەنەوە
سەبارەت بە ماددەی تاریک و فراوانبوونی گەردوون.
بۆ چەندین دەیەیە گەردوونناسان هەوڵیانداوە تێبگەن چۆن یەکەم گەلەئەستێرەکان دوای
دەستپێکردنی فراوانبوونی گەردوون دروستبوون، بەڵام ئەرکەکانی پێشوو تەنها وێنەی
سنوورداریان دابین دەکرد چونکە تۆزی گەردوونی ڕێگربوو لە بینینی قووڵایی بۆشایی
ئاسمان. تەلەسکۆپی جەیمس وێب کە لە ساڵی ٢٠٢١ ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا،
بەتایبەتی بۆ ئەوە دیزاین کراوە کە لێکۆڵینەوە لە ڕووناکییە دێرینەکان بکات
و پەردە لەسەر ئەو ناوچە شاراوانەی گەردوون لابدات کە پێشتر بینینیان مەحاڵ بوو.
زانایان لەو باوەڕەدان کە ئەم دۆزینەوە نوێیانە تەنها سەرەتای سەردەمێکی نوێی گەڕان
و پشکنینە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا. توێژەران پلانیان هەیە لە ساڵانی داهاتوودا
بەردەوام بن لە لێکۆڵینەوە لەم ناوچە پڕ لە نهێنییە بەو هیوایەی نهێنی زیاتر
دەربارەی سەرچاوەی ئەستێرەکان و گەلەئەستێرەکان و خودی گەردوون ئاشکرا بکەن. زۆرێک
لە پسپۆڕان ئەم دۆزینەوەیەیان وەک یادخستنەوەیەک وەسف کرد کە سەرەڕای هەموو
پێشکەوتنەکان، مرۆڤایەتی تا ئێستاش زانیارییەکی زۆر کەمی هەیە دەربارەی ئەو
گەردوونە فراوان و بێکۆتاییەی کە دەوری هەسارەکەمانی داوە.
سەرچاوە: ناسا، ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، ڕاپۆرتە توێژینەوەکانی تەلەسکۆپی
جەیمس وێب.
PM:09:47:04/06/2026
ئهم بابهته 192
جار خوێنراوهتهوه