دەنگدانەوەی کوانتەم لە قووڵایی بۆشایی ئاسمانەوە بینرا؛ ئایا شێوازێکی نوێی

پەیوەندی گەردوونی هەیە؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تاقمێک لە زانایانی فیزیا و گەردوونناسی ڕایانگەیاندووە کە ئاماژە و شەپۆلی

نائاساییان لە ئاستی کوانتەمیدا تێبینی کردووە کە بەناو مەودا بێپایانەکانی

گەردووندا گەشت دەکەن، ئەم دۆزینەوەیەش کۆمەڵێک پرسیاری بنەڕەتی لەسەر سروشتی

زانیاری و چۆنیەتی کارکردنی گەردوون لای مرۆڤ دروست کردووە.

ئەم دۆزینەوەیە لە ئەنجامی چاودێرییە وردەکانی تەلەسکۆپە ڕادیۆییە پێشکەوتووەکانی

سەر بە ڕوانگەی باشووری ئەوروپا بەدەستهاتووە، کە تێیدا توێژەران جۆرە نەخش و

پێکهاتەیەکی تایبەتیان لەناو تیشکە پاشبنەماکانی گەردووندا بەدیکرد، ئەم

نەخشانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە ناتوانرێت تەنها وەک ڕووداوێکی هەڕەمەکی

تەماشا بکرێن، بەڵکو ئاماژەن بۆ کارلێکێکی ئاڵۆز کە لەژێر یاساکانی

"پێکەوەبەستراوی کوانتەمی" لە ئاستێکی گەردوونی فراواندا کار دەکەن.

زاناکان وا پێشنیار دەکەن کە ئەم "دەنگدانەوە کوانتەمییانە" پاشماوەی کارلێکە

سەرەتاییەکانی سەرەتای دروستبوونی گەردوون بن، کە ڕێگە دەدات بە گەردیلەکان

تەنانەت ئەگەر ملیۆنان ساڵی ڕووناکیش لە یەکتر دوور بن، هەر بە پەیوەستکراوی

بمێننەوە، ئەم ئاماژانە بە شێوەیەکی پچڕپچڕ دەردەکەون و هەڵگری جۆرە شەپۆلێکن

کە لەگەڵ هیچ کام لە دیاردە ناسراوەکانی وەک ئەستێرە لەرەلارەکان (Pulsars) یان

کوازارەکان ناگونجێن، ئەمەش وایکردووە وەک دیاردەیەکی تەواو نوێ تەماشا بکرێت.

ئەم چەمکە نوێیە لەسەر بنەمای چەندین دەیەی توێژینەوە لە بواری فیزیای کوانتەم

بونیاد نراوە، بەڵام جێبەجێکردنی ئەم بیرۆکەیە لەسەر ئاستی نێوان

گەلەئەستێرەکان تەحەدایەکی گەورە بۆ مۆدێلە فیزیاییە باوەکان دروست

دەکات، ئەگەر ئەم دۆزینەوەیە بە تەواوی پشتڕاست بکرێتەوە، ئەوا دەیسەلمێنێت کە

پرۆسەی گواستنەوەی زانیاری لە گەردووندا زۆر لەوە خێراتر و ئاڵۆزترە کە لە فیزیا

کلاسیکییەکاندا باس کراوە و سنوورە ناسراوەکانی کات و شوێن دەبەزێنێت.

ئەم ئەنجامانە دەبنە هۆی سەرلەنوێ داڕشتنەوەی تێگەیشتنی ئێمە بۆ پەیوەندییە

گەردوونییەکان و ڕێگەی نوێمان بۆ دەدۆزنەوە تا بتوانین لە نهێنییەکانی وزەی

تاریک و قۆناغە سەرەتاییەکانی تەقینەوە گەورەکە تێبگەین، لە ئێستاشدا توێژەران

خەریکی ئامادەکارییەکی وردن بۆ ئەنجامدانی چاودێری زیاتر تا دڵنیابنەوە لەوەی

ئایا ئەمە دیاردەیەکی فیزیایی نوێیە یان سەرچاوەیەکی سروشتی نەناسراوە کە تا ئێستا

مرۆڤ پێی نەگەیشتووە.

سەرچاوە: گۆڤاری زانستی Nature Astronomy

PM:11:43:02/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 80 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌