گەڕەکی جولەکانی سلێمانی؛ لە مێژووی پێکەوەژیان و کۆچەوە تا شۆڕشگێڕی و ئاوەدانی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەڕەکی جولەکان لە شاری سلێمانی، یەکێکە لە دێرینترین و دەوڵەمەندترین گەڕەکەکانی شار لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵایەتییەوە. ڕۆژگارێک وەک دەروازەی سەرشەقام و لەنگەرگەی خوارووی شار دەناسرا و نموونەی بەرجەستەی پێکەوەژیانی ئایینی بوو. ئەم گەڕەکە سەرەتا بە دەستڕەنگینی و بازرگانیی جولەکەکان ئاوەدان کرایەوە و پاش کۆچکردنیشیان، بووە لانکەی بنەماڵە ڕەسەنەکانی کورد، پێشەنگی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی و ناوەندێکی دیاری پەروەردە و وەرزش لە شارەکەدا.

لە ڕووی جوگرافییەوە، گەڕەکی جولەکان جاران کەوتبووە دامێنی شارەوە و لەگەڵ ناوچەکانی کانی دۆمان، قەرەجاوا (گەڕەکی خەباتی ئێستا) و گەڕەکی گاوران،زنجیرەیەکیان بە دەوری سلێمانیدا کێشابوو. هەرچەندە ئەمڕۆ بەهۆی گەشەی شارستانییەوە دەوروبەری بە ناوچەی پیشەسازی،  گەراج و دوکانی فیتەری تەنراوە، بەڵام ناوجەرگەی

گەڕەکە کۆنەکە سیمای ڕەسەنی خۆی پاراستووە؛ کۆڵانەکانی کۆنکرێت کراون، کێشەی ئاو و ئاوەڕۆیان چارەسەر کراوە و هاوشێوەی تەواوی گەڕەکەکانی تری شار لە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان سوودمەندە.

مێژووی دروستبوونی گەڕەکەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کاک ئەحمەدی شێخ، کاتێک پیاوماقوڵانی جولەکە ڕوویان تێکرد و داوای شوێنێکی نیشتەجێبوونیان لێکرد، ئەویش ڕێنمایی کردن لە خوارووی شار خانووەکانیان بنیاد بنێن. ئەو بنەماڵانە دەوڵەمەند و خاوەن پیشە و دەستڕەنگین بوون، پەرەیان بە گەڕەکەکە دا و لە بازاڕیشدا بە پێڕەوکردنی نەریتی "قازانجی کەم و فرۆشی زۆر" جێپەنجەی خۆیان جێهێشت. دوای کۆچی بەکۆمەڵی جولەکەکان لە کۆتایی چلەکاندا بۆ دەوڵەتی ئیسرائیل، پەرستگاکەیان چۆڵ بوو و لە ساڵی ١٩٥٥ سەرلەنوێ کرایە مزگەوت بە ناوی "مزگەوتی شێخ عەباسی دووەم" کە پێدەچێت بە ناوی شێخ عەباسی کوڕی شێخ عیسای بەرزنجی (نێژراو لە گردی شێخ عەباس لە وڵوبە) ناونرابێت. لەناو ئەم مزگەوتەدا دوو گۆڕ هەن کە هی دوو فەقێن، لە سەردەمی حوکمی زەعیم سدیق لەناو حوجرەکەدا درانە بەر دەستڕێژی گوللە و شەهید کران، لەو ڕووداوەشدا فەقێیەکی تر بە ناوی مەلا محەمەدی کانی سپیکەیی ڕزگاری بوو، بەڵام لە تاو ئازاری مەرگی هاوڕێکانی تووشی نەخۆشیی دەروونی بوو.

پاش دەستاودەستکردنی خانووەکان، گەڕەکی جولەکان پڕ بوو لە بنەماڵەی بەڕێز و تێکۆشەر کە لە بەرامبەر زوڵم و زۆریی ڕژێمی بەعسدا هەمیشە پێشەنگی خەبات بوون و چەندین شەهیدی قارەمانیان پێشکەش بە نیشتیمان کرد. هاوکات لە بواری وەرزشدا گەنجانی گەڕەک تا ئاستی هەڵبژاردەی شار لە تۆپی پێدا هەڵکەوتن، لە بواری شانۆ و ڕۆشنبیریشدا کەسایەتیی دیاریان تێدا پەروەردە بوو. دانیشتووانی گەڕەک لە قوتابخانە دێرینەکانی وەک نزار، موژدەی کچان (شەهید ئارامی ئێستا)، مەکتەبی کوردی، تانجەرۆ، سانەوی جمهوریی کوڕان، پەیام، نەورۆز، بەهار، خانزاد، سانەوی کوردستان، هەردوو ئامادەیی سلێمانی و ناوەندی سیروان خوێندنیان تەواو کردووە. لە تەنیشت قوتابخانەی کوردی بینای ڕیعایەی عیلمی هەبوو، کە دواتر کرا بە مەڵبەندی گەنجان (مەرکەز شەباب) و پاشانیش بە بەندیخانەی تەرحیل و ئەشکەنجەدان (تەسفیرات). گەڕەکەکە چەندین شوێنەواری تری گرنگی لەخۆگرتبوو، وەک گەراجی بەرامبەر سانەوی جمهوری و بەرامبەر مزگەوتی قامیشان، کانییە مێژوویییەکەی خوارەوە، قەسابخانە کۆنەکە (شوێنی ئێستای فامیلی مۆڵ) و کانی و باخەکانی مەولانا، کە ئێستا لە شوێنەکەیدا باخچەیەکی گشتیی مۆدێرن بە هەمان ناو دروست کراوە.

گەڕەکی جولەکان بەشێکی دانەبڕاوە لە شوناس و مێژووی شارستانیی سلێمانی؛ گەڕەکێک لە پێکەوەژیان و کۆچەوە دەستی پێکرد و بە خەبات و ئاوەدانی بەردەوام بوو. ئێستاش دانیشتووانەکەی چاوەڕوانی ئەوەن ئەو بینا کۆنانەی جاران بۆ مەبەستی سەربازی و ئەمنی بەکاردەهاتن، بکرێنە ناوەندی خزمەتگوزاری، وەک نەخۆشخانە و باخچەی ساوایان تا خزمەت بە نەوەکانی ئەمڕۆی گەڕەکەکە بکەن. 

سەرچاوە: گێڕانەوەی مێژوویی و یادەوەریی دانیشتووانی دێرینی شاری سلێمانی

AM:11:28:12/09/2026

ئه‌م بابه‌ته 436 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌