لێکۆڵینەوەیەکی نوێ هۆشداری دەدات لەوەی پۆتانشێلی زەویناسی بۆ کۆگاکردنی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن پێویستی بە دووبارە هەڵسەنگاندنەوە هەیە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژینەوەیەک کە لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ بڵاوکراوەتەوە، تیشک دەخاتە سەر توانای زەویناسی بۆ کۆگاکردنی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لە قوڵایی زەویدا و ئاماژە بەوە دەکات کە زۆربەی هەڵسەنگاندنە باوەکان پێویستیان بە نوێکردنەوەیە، چونکە زانایان دووبارە هەڵسەنگاندن بۆ ئەوە دەکەنەوە کە پێکهاتە زەویناسییەکان بە ڕاستی چەندە دەتوانن کاربۆن ڕابگرن و تێچووەکەی چەند دەبێت.

زانایان باس لە بۆشاییەکی گرنگ دەکەن لە چۆنیەتی نیشاندانی کۆگاکردنی زەویناسیی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لە سیناریۆ سەرەکییەکانی کەشوهەوا و وزەدا. توێژینەوەکە تاقی دەکاتەوە کە چۆن گریمانەکان دەربارەی تێچوو، بەردەستبوون و فراوانکردنی کۆگاکانی ژێر زەوی کاریگەرییان لەسەر پڕۆژەکانی گرتنی کاربۆن هەیە، و جەخت دەکەنەوە کە واقیعی زەویناسی پێویستە بە وردی نیشان بدرێت کاتێک وڵاتان پڕۆژەکانی گرتنی کاربۆن وەک بەشێک لە ستراتیژی کەمکردنەوەی گازە گەرمکەرەکان بەکاردەهێنن.

کۆگاکردنی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن پشت بە پێکهاتە سروشتییە زەویناسییەکان دەبەستێت کە توانای گرتنی گازەکەیان بۆ ماوەیەکی درێژ هەیە، وەک پێکهاتە خوێیە قوڵەکان و کێڵگە نەوتی و گازییە کۆنەکان. بەڵام توانای ئەم شوێنانە و ئاسانی گەیشتن پێیان و فشار وbتایبەتمەندییە زەویناسییەکانیان لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر بە شێوەیەکی بەرچاو دەگۆڕێت، ئەمەش بەو مانایەیە کە خەمڵاندنی جیهانی بۆ توانای کۆگاکردن ناتوانرێت تەنها وەک کۆگایەکی ژێر زەوی بێسنوور تەماشا بکرێت.

ئەم بابەتە لەبەر ئەوە گرنگە چونکە پڕۆژەکانی لادانی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەگەڵ وزەی نوێبووەوە و کارەبایی کردن وەک چارەسەر بۆ ئەو دەردراوانەی کە نەهێشتنیان قورسە، ئەژمار دەکرێن. توێژەران جەخت دەکەنەوە کە توانای کۆگاکردن زیاتر بە زەویناسی و ژێرخانەوە بەستراوەتەوە نەک تەنها بە قەبارەی ئەو بەردانەی لە ژێر زەویدا بەردەستن، هەروەها تێچووی چاودێریکردن و گواستنەوەش ئاستەنگی ترن.

توێژینەوەکە ناڵێت کۆگاکردنی کاربۆن مەحاڵە، بەڵکو جەخت لە گرنگی داڕشتنی سیناریۆکانی کەشوهەوا دەکاتەوە لەسەر بنەمای بەڵگەی زەویناسی نوێ و خەمڵاندنی واقیعی بۆ ئەوەی بزانرێت ژێرخانی کۆگاکردن چەندە بە خێرایی دەتوانێت فراوان بێت. هەڵسەنگاندنی باشتر یارمەتی حکومەتەکان و پیشەسازییەکان دەدات جیاوازی بکەن لە نێوان توانای تیۆری و ئەو کۆگایەی کە لە ڕووی تەکنیکی و ئابوورییەوە دەکرێت بەدەست بهێنرێت.

بەو پێیەی بەڕێوەبردنی کاربۆن دەبێتە بەشێکی گەورەتر لە پلاندانانی جیهانی کەشوهەوا، ئەم توێژینەوەیە دەری دەخات کە داهاتووی کۆگاکردنی کاربۆن تەنها بە ئەندازیارییەوە نەبەستراوەتەوە، بەڵکو بە تێگەیشتنی ورد لە پێکهاتە ژێر زەوییەکانی زەوی. بەردەکانی ژێر ڕووی زەوی ڕەنگە ببنە یەکێک لە گرنگترین فاکتەرەکان بۆ دیاریکردنی ئەوەی چەندە کاربۆن دەکرێت بە واقیعی لە بەرگەهەوا دووربخرێتەوە.

Reference: Nature Portfolio, Communications Earth & Environment, "Feasible

geological carbon dioxide storage projections require updated cost and

geological potential assumptions,” published August 10, 2026.

PM:11:47:10/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 300 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌