چیاکانی ئەڵپ؛ سنگی سپی و دڵە سەوزەکەی ئەوروپا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زنجیرە چیاکانی ئەڵپ وەک یەکێک لە گەورەترین و جوانترین سیستمە شاخاوییەکانی جیهان دادەنرێت کە بە ناو جەرگەی کیشوەری ئەوروپادا تێپەڕ دەبێت. ئەم چیایانە نەک تەنها دیمەنێکی سەرنجڕاکێشیان هەیە، بەڵکو کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیان لەسەر کەشوهەوا و

ژینگەی تەواوی وڵاتانی ناوچەکە هەیە.

ئەڵپ بە هەشت وڵاتدا تێپەڕ دەبێت کە بریتین لە (فەڕەنسا، سویسرا، ئیتالیا، نەمسا، ئەڵمانیا، سلۆڤێنیا، لیختنشتاین و مۆناکۆ). بەرزترین لوتکەی ئەم زنجیرە چیایە لوتکەی "مۆن بلانک"ە کە دەکەوێتە نێوان فەڕەنسا و ئیتالیا و بەرزییەکەی ٤٨١٠ مەترە. ئەم چیایانە سەرچاوەی سەرەکی ئاوی زۆربەی ڕووبارە گەورەکانی ئەوروپان وەک ڕووباری ڕاین و دانووب.

ئەم ناوچەیە ناوەندێکی جیهانییە بۆ وەرزشە زستانییەکان، بەتایبەت خلیسکانی سەر

بەفر. هەروەها لە وەرزەکانی تریشدا بەهۆی بوونی دارستانە چڕەکان و دەریاچە

شینەکان، ساڵانە ملیۆنان گەشتیار ڕووی تێدەکەن. لە ڕووی ژینگەییشەوە، ئەڵپ

ماڵی هەزاران جۆر ڕووەک و ئاژەڵی کێوییە کە هەندێکیان تەنها لەو ناوچەیەدا

دەژین.

زنجیرە چیای ئەڵپ نزیکەی ٣٤ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دروست بووە بەهۆی پێکدادانی پلێتە تێکتۆنیکەکانی ئەفریقا و ئەوروپا. ئەم پرۆسەیە بووەتە هۆی دروستبوونی ئەو دیمەنە سەرنجڕاکێشانەی کە ئەمڕۆ دەیانبینین. مێژووی مرۆڤایەتی لەم ناوچەیە زۆر کۆنە و بەڵگەی ژیانی مرۆڤی تێدا دۆزراوەتەوە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بەردین.

بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە، لە ئێستادا بەستەڵەکەکانی ئەڵپ ڕووبەڕووی مەترسی توانەوە بوونەتەوە، ئەمەش وای کردووە پاراستنی ژینگەی ئەم ناوچەیە ببێتە کارێکی لە پێشینە بۆ حکومەتەکانی ئەوروپا.

سەرچاوە: ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا و گۆڤاری جیۆ.

PM:10:56:01/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 80 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌