تۆماس ئەدیسۆن؛ چیرۆکی ئەو داهێنەرەی جیهانی لە تاریکی ڕزگار کرد

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

تۆماس ئەلڤا ئەدیسۆن، یەکێکە لە مەزنترین داهێنەرەکانی مێژوو، کە زیاتر لە ١٠٠٠

داهێنانی بە ناوی خۆیەوە تۆمار کردووە. ژیانی ئەدیسۆن نموونەیەکی باڵای

کۆڵنەدان و کارکردنی بەردەوامە. ئەو نەک تەنها جیهانی ڕووناک کردەوە، بەڵکو

شێوازی ژیانی مرۆڤایەتی لە زۆر ڕووەوە گۆڕی.

ئەدیسۆن لە ساڵی ١٨٤٧ لە ئەمریکا لەدایکبوو. لە منداڵیدا تەنها سێ مانگ چووە

قوتابخانە، چونکە مامۆستاکەی پێی وابوو ئەو "کەمژەیە" و مێشکی بۆ خوێندن

نابێت. بەڵام دایکی کە باوەڕی پێی هەبوو، لە ماڵەوە فێری خوێندن و نووسینی کرد.

ئەدیسۆن لە تەمەنێکی بچووکەوە دەستی بە کارکردن کرد و لە هەمان کاتدا تاقیگەیەکی

بچووکی بۆ خۆی دروست کرد.

بەناوبانگترین داهێنانی ئەدیسۆن "گڵۆپی کارەبایی"یە. پێش ئەو کەسانی تر هەوڵیان

دابوو، بەڵام گڵۆپەکانیان تەنها بۆ چەند خولەکێک دەمانەوە. ئەدیسۆن زیاتر لە

١٠،٠٠٠ تاقیکردنەوەی شکستخواردووی ئەنجامدا تا گەیشتە ئەنجام. کاتێک لێیان پرسی

بۆچی واز ناهێنیت دوای ئەو هەموو شکستە؟ وتی: "من شکست نەهێناوە، تەنها ١٠،٠٠٠

ڕێگەم دۆزیوەتەوە کە کار ناکەن."

جگە لە گڵۆپ، ئەدیسۆن "فۆنۆگراف"ی داهێنا کە یەکەم ئامێر بوو بۆ تۆمارکردن و لێدانی

دەنگ. هەروەها ڕۆڵێکی گەورەی هەبوو لە پەرەپێدانی کامێرای وێنەگرتنی سینەمایی. ئەو

یەکەم تاقیگەی پیشەسازی مۆدێرنی دامەزراند (Menlo Park)، کە تێیدا تیمێکی گەورە لە

زانایان پێکەوە کاریان دەکرد، ئەمەش شێوازێکی نوێ بوو لە داهێنان.

ئەدیسۆن پێی وابوو "داهێنان بریتییە لە ١٪ ئیلهام و ٩٩٪ ئارەقەی نێوچەوان". ئەو تا

کۆتایی ژیانی لە ساڵی ١٩٣١ بەردەوام بوو لە کارکردن. ئەمڕۆ هەر کاتێک تیشکێک

دەبینین یان گوێمان لە دەنگێکی تۆمارکراو دەبێت، پێویستە ناوی ئەو پیاوەمان

بیر بکەوێتەوە کە نەیهێشت تاریکی و بێدەنگی جیهان داگیر بکات.

سەرچاوە: Biography.com & Library of Congress

PM:11:59:26/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 196 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌