تونا؛ ڕاوچییەکی ماندوونەناس کە هەرگیز لە مەلەکردن ناوەستێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ماسی تونا تەنها جۆرێکی ئاسایی ماسی نییە لە قووڵایی زەریاکاندا، بەڵکو یەکێکە لە

سەرسوڕهێنەرترین بوونەوەرە ئاوییەکان کە خاوەنی سیستمێکی بایۆلۆژیی ناوازەیە. ئەم

ماسییە بەوە ناسراوە کە لە ساتی لەدایکبوونییەوە تا مردن، هەرگیز لە جووڵە و

مەلەکردن ناوەستێت، تەنانەت لەو کاتانەشدا کە پێویستی بە پشوودانە، جەستەی

هەر لە ناو ئاوەکەدا بە چالاکی دەمێنێتەوە.

ئەم ڕەفتارە دەگمەنەی تونا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە سیستمی هەناسەدانییەوە هەیە.

بە پێچەوانەی زۆرێک لە ماسییەکانی تر، تونا پشت بە سیستمێکی تایبەتی

ڕیشوەکەوانەکانی دەبەستێت کە پێی دەوترێت "هەواگۆڕکێی ڕام". ئەمەش

بەو واتایەی کە ماسییەکە تەنها لە ڕێگەی مەلەکردن و جووڵەی بەردەوامەوە دەتوانێت

ئۆکسجین لە ئاوەکەوە وەربگرێت و بیدات بە سیستمی هەناویدا، ئەگەر بۆ ساتێک بوەستێت،

ئەوا ڕێژەی ئۆکسجین لە جەستەیدا کەمدەکات و مەترسی خنکانی لەسەر دروست دەبێت.

تونا لە سەرووی هەڕەمی خۆراکیی دەریایی جێگیر بووە و بە یەکێک لە بەهێزترین و

خێراترین ڕاوچییەکانی ناو زەریا دادەنرێت. ئەم ماسییە بەهۆی توانایەکی زۆری

جەستەییەوە دەتوانێت زۆربەی جۆرەکانی تری ماسی بکات بە نێچیر و لە

ڕووبەڕووبوونەوەکاندا سەرکەوتوو بێت. هەندێک لە جۆرە دەگمەنەکانی

تونا توانای ئەوەیان هەیە تا تەمەنی ٤٠ ساڵ بژین، کە ئەمەش تەمەنێکی درێژە بۆ

ماسییەکی وەها چالاک، هاوکات دەتوانن لە قووڵاییەکی زۆردا کە دەگاتە زیاتر لە سێ

هەزار پێ ڕاو بکەن، کە پەستانێکی زۆر لەو قووڵاییەدا هەیە و تەنها ماسییە زەبەلاح و

بەهێزەکان بەرگەی دەگرن.

لە ڕووی ئابووری و بەهای خۆراکییەوە، گۆشتی تونا یەکێکە لە پڕداواکارتین جۆرەکانی

گۆشت لە جیهاندا. نرخەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕانکاری بەسەردا دێت و پەیوەستە

بە جۆری گۆشتەکە و ڕێژەی چەورییەکەیەوە. لە بازاڕە جیهانییەکاندا، کیلۆیەک گۆشتی

تونا لە نێوان یەک دۆلارەوە دەستپێدەکات بۆ جۆرە ئاساییەکان، بەڵام بۆ جۆرە

نایابەکانی وەک "بلۆفین تونا" کە لە چێشتخانە گرانبەهاکانی ژاپۆن و جیهان

بەکاردێت، نرخەکەی دەگاتە ٣٠٠ دۆلار و هەندێکجار زیاتریش.

ئەم ماسییە بەهۆی بوونی ڕێژەیەکی زۆر لە ئۆمیگا ٣ و پڕۆتین، بایەخێکی تەندروستی

گەورەی هەیە، بەڵام بەهۆی ڕاوکردنی بێسەروبەرەوە، هەندێک لە جۆرەکانی ڕووبەڕووی

مەترسی لەناوچوون بوونەتەوە. تونا تەنها سەرچاوەی خۆراک نییە، بەڵکو بەشێکی گرنگە

لە هاوسەنگییەکی ژینگەیی زەریاکان کە بەبێ ئەو، سیستمە بایۆلۆژییەکە تووشی کێشە

دەبێت.

سەرچاوە: گۆڤاری National Geographic Ocean و ئاژانسی ماسیگری جیهانی (WFA)

PM:10:06:05/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 92 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌