شاكارە ئەدەبییەکانی بەختیار عەلی سنوورەکان دەبەزێنن؛ لە نیویۆرکەوە بۆ کەتەلۆنیا جیهان بە زمانی کوردی دەخوێنێتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

جارێکی دیکە ئەدەبیاتی کوردی لە ڕێگەی پێنوسە سیحراوییەکەی بەختیار عەلییەوە، دەبێتەوە بە جێگەی سەرنجی ناوەندە ئەدەبی و فەرهەنگییە گەورەکانی جیهان. لە هەنگاوێکی کەمپێوێنەدا، ئامادەکارییەکی بەرفراوان دەستیپێکردووە بۆ ئەوەی کۆمەڵێک لە دیارترین و قورسترین شاکارە ئەدەبییەکانی ئەم نووسەرە وەربگێڕدرێنە سەر چەندین زمانی جیهانی و لە گەورەترین دەزگا و ناوەندە چاپەمەنییەکاندا بڵاوبکرێنەوە. ئەم هەوڵە نوێیە تەنها وەرگێڕانی کتێب نییە، بەڵکو گواستنەوەی خەیاڵ و مێژوو و ئازارەکانی مرۆڤی کوردە بۆ ناو ماڵی خوێنەرانی بیانی لە کیشوەرە جیاوازەکاندا.

بەپێی ئەو زانیارییانەی کە لە ناوەندی ڕۆشنبیریی ڕەهەند بۆ چاپ و بڵاوکردنەوەوە دەرچوون، پڕۆسەی واژۆکردنی گرێبەستە فەرمییەکان لەگەڵ زنجیرەیەک دەزگای بڵاوکردنەوەی جیهانی کۆتایی هاتووە. ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە لە ساڵانی ڕابردوودا بەرهەمەکانی بەختیار عەلی پێشوازییەکی بێوێنەیان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لێکراوە و ئێستا خواستی ناوەندە ئەکادیمی و ئەدەبییەکان بۆ ناسینی جیهانبینی ئەم نووسەرە لە هەڵکشاندایە، هەر بۆیە ئامادەکارییەکان بۆ وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی نوێترین کارەکان خراونەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

وردەکاریی ئەم پڕۆژە مەزنە نیشانەی فرەڕەنگی و فراوانیی جوگرافیای بڵاوبوونەوەی کارەکانی بەختیار عەلی دەدات. ڕۆمانی "دواهەمین هەناری دونیا" کە یەکێکە لە ناسراوترین کارەکانی، بڕیارە بە زمانەکانی ڕووسی و کەتەلانی بڵاوبکرێتەوە، کە ئەرکی بڵاوکردنەوەی وەشانە کەتەلانییەکەی لە ئەستۆی بنکەی بڵاوکردنەوەی "دیل کراتەر" دەبێت. هاوکات، ڕۆمانی "نەفرەتی نەوبەهاران" لەلایەن "ڕاوێژ سەلیم" و "ئوتە کانتێرا لانگ"ەوە وەرگێڕانی بۆ کراوە و ڕادەستی دەزگای ناسراوی "یونیۆنس فێرلاگی" سویسری کراوە بۆ ئەوەی بە زمانی ئەڵمانی بخرێتە بەردەستی خوێنەران. هەرچی ڕۆمانی "بەندەر فەیلی"یە، وەرگێڕ "هێمن عومەر" کار لەسەر گواستنەوەی دەکات بۆ زمانی دانیمارکی. یەکێک لە گرنگترین وێستگەکانیش گەیشتنی ڕۆمانی "داگیرکردنی تاریکی"یە بە زمانی ئینگلیزی، کە لە شاری نیویۆرک و لەلایەن ناوەندی ناوداری "ئارکیپێلاگۆ"وە چاپ و بڵاودەکرێتەوە. جگە لەمانەش، خوێنەرانی تورکیا چاوەڕێی "شاری مۆسیقارە سپییەکان" و "کۆشکی باڵندە غەمگینەکان" دەکەن کە لەلایەن بنکەی "توتەم یاینلاری"یەوە بە زمانی تورکی بڵاودەکرێنەوە.

ئەم وەرچەرخانە ئەدەبییە تەنها لە چوارچێوەی کتێبخانەکاندا نامێنێتەوە، بەڵکو بڕیارە بەختیار عەلی خۆی بە جەستە لەگەڵ خوێنەرانی لە ئەورووپا ئامادە بێت. وەک بەشێک لە ئامادەکارییەکان، زنجیرەیەک سیمینار و دیداری ئەدەبی تایبەت لە وڵاتانی ئەڵمانیا، سوید و بەریتانیا ڕێکدەخرێن. ئەم دیدارانە دەرفەتێکی زێڕین دەبن بۆ خوێنەرانی بیانی و ڕەوەندی کوردی، تا لە نزیکەوە گوێبیستی فەلسەفەی پشت نووسینەکان بن و گفتوگۆ لەسەر ئەو تێمە گشتگیرانە بکەن کە لە بەرهەمەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە. بڕیاریشە لە داهاتوویەکی زۆر نزیکدا وادە و شوێنی وردی ئەم چالاکییانە بە فەرمی ڕابگەیەنرێن.

ئەم هەوڵە چڕوپڕەی ناوەندی ڕەهەند و دەزگا جیهانییەکان، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە ئەدەبیاتی کوردی خاوەنی وزەیەکی گەورەیە بۆ گەیشتن بە لوتکە نێودەوڵەتییەکان. گواستنەوەی ئەم هەموو شاکارە بۆ زمانە جیاوازەکانی دونیا، نەک هەر ناوی بەختیار عەلی وەک نووسەرێکی جیهانی جێگیرتر دەکات، بەڵکو دەبێتە پردێکی ڕۆشنبیریی پتەو بۆ ناساندنی کلتوور و زمانی کوردی بە جیهانی دەرەوە، بە جۆرێک کە چیتر تەنها وەک میللەتێکی خاوەن کێشەی سیاسی نەبینرێین، بەڵکو وەک نەتەوەیەک کە خاوەنی خەیاڵ و ئەدەبیاتێکی قووڵ و شایستەی خوێندنەوەیە.

سەرچاوە: زانیارییەکانی ناوەندی ڕۆشنبیریی ڕەهەند و ئاژانسە هەواڵییە ئەدەبییەکان.

PM:04:39:12/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 284 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌