گۆڤاری شانەدەر بە وەرچەرخانێکی مێژووییەوە دەگەڕێتەوە و دەنگی شوێنەواری کوردستان دەگەیەنێتە جیهان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دوای ماوەیەک لە وەستان و دابڕان لە بڵاوکردنەوە، گۆڤاری زانستیی "شانەدەر" کە یەکێکە لە دیارترین و بڕواپێکراوترین سەکۆکانی تایبەت بە بواری شوێنەوار و کەلەپوور لە هەرێمی کوردستان، ژمارەیەکی نوێی بڵاوکردەوە. ئەم ژمارەیە کە هەڵگری زنجیرە (15)یە، بە کۆمەڵێک گۆڕانکاریی جەوهەری و بابەتی زانستیی ئاستبەرزەوە گەڕاوەتەوە بۆ ناو کایەی ڕۆشنبیری و ئەکادیمی، ئەمەش وەک هەنگاوێک بۆ زیندووکردنەوەی لێکۆڵینەوە شوێنەوارییەکان لە ناوچەکەدا.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەوار و کەلەپووری سەر بە وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار لە حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە فەرمی بڵاوکردنەوەی ئەم ژمارە نوێیەی ڕاگەیاند. دەرچوونی ئەم گۆڤارە لەم کاتەدا، وەک وەڵامدانەوەیەک دێت بۆ ئەو گەشە سەندنە گەورەیەی کە کەرتی شوێنەوار لە کوردستاندا بەخۆییەوە دەبینێت، بەتایبەت دوای زیادبوونی ژمارەی تیمە شوێنەوارییە بیانییەکان و دۆزینەوەی چەندین پێگەی مێژوویی گرنگ کە سەرنجی ناوەندە زانستییەکانی جیهانیان بۆ لای خۆیان ڕاکێشاوە.

ئەوەی ئەم ژمارەیەی گۆڤاری شانەدەر لە تەواوی ژمارەکانی پێشوو جیادەکاتەوە، جێبەجێکردنی گۆڕانکارییەکی ستراتیژییە لە شێوازی بڵاوکردنەوەدا؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی ئەم گۆڤارەدا، سەرجەم بابەت و توێژینەوەکان بە دوو زمانی کوردی و ئینگلیزی بڵاوکراونەتەوە. ئەم هەنگاوە بە ئامانجی شکاندنی بەربەستی زمان و گەیاندنی دەنگی توێژەرانی ناوخۆ و دەوڵەمەندیی شوێنەواری کوردستانە بە زانکۆ و ناوەندە زانستییە جیهانییەکان، هاوکات دەرفەتێکیشە بۆ خوێنەری کورد تا لە نزیکەوە ئاشنای دوایین لێکۆڵینەوە و دۆزینەوەی تیمە نێودەوڵەتییەکان بێت کە لەسەر خاکی کوردستان ئەنجام دراون.

ناوەڕۆکی ئەم ژمارەیە دەوڵەمەندە بە چەندین بابەتی گرنگ و جۆراوجۆر کە بوارەکانی مێژوو، کنە و پشکنین، و ڕووپێوی شوێنەواری دەگرێتەوە. لە گرنگترین بابەتەکان: "سەروتار" کە تیشک دەخاتە سەر کاریگەریی قووڵی شوێنەواری نێودەوڵەتیی لە هەرێم، "کرۆنۆلۆژیای شوێنەواری هەرێمی کوردستان" لە نووسینی محەممەد لەشکری، و لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەسەر "ئەنجامەکانی کاری مەیدانی لە کوردقەبرستان" کە لەلایەن پڕۆفیسۆر تیفەنی ئێرلی سپادۆنی ئامادەکراوە. هەروەها بابەتێک لەسەر "دیمەنی سروشتی گوندەکانی میسۆپۆتامیای ئیمپراتۆریی لە سەردەمی ئاسن" لە نووسینی پێترا م. کرێمەر و پڕۆژەی شوێنەواری باژێرە خراونەتە ڕوو. جگە لەمانە، لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوان لەسەر "گردی مەتراب" و "ڕووپێوی شوێنەواریی کۆیە" بەشێکی تری ئەم ژمارە پڕبایەخە پێکدەهێنن کە چەندین توێژەری ناوخۆیی و بیانی تێیدا بەشدارن.

گۆڤاری شانەدەر لە ڕابردوودا وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی بۆ قوتابیانی بەشەکانی شوێنەوار و مێژوو و توێژەران ناسرابوو، بەڵام بەهۆی هەندێک ئاستەنگی جیاوازەوە بۆ ماوەیەک لە چاپکردن و بڵاوکردنەوە دابڕا. ئەم دابڕانە بۆشاییەکی لە کتێبخانەی کوردی و بڵاوکراوە پسپۆڕییەکاندا دروستکردبوو، چونکە شانەدەر تەنها گۆڤارێکی ئاسایی نییە، بەڵکو ئەرشیفێکی زیندووی ئەو چالاکییە زانستییانەیە کە لەناو خاکی کوردستاندا ئەنجام دەدرێن و بەڵگەی مێژوویی گرنگ دەخەنە ڕوو.

لە کۆتاییدا، بڵاوبوونەوەی ژمارە 15ی شانەدەر بەم شێوازە نوێیە، ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ خواست و ئیرادەی ناوەندە شوێنەوارییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ بەجیهانیکردنی کەیسە شوێنەوارییەکان. چاوەڕوان دەکرێت بڵاوکردنەوەی بابەتەکان بە زمانی ئینگلیزی، ڕێژەی ئاماژەپێدان (Citation) بە توێژینەوەکانی کوردستان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەرز بکاتەوە و ببێتە پردێکی پەیوەندیی پتەوتر لە نێوان ئەکادیمیای کوردی و جیهانیدا.

ڕاگەیەندراوی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەوار و کەلەپووری هەرێمی کوردستان

PM:07:56:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 44 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌