سەردەمی "زیندووکردنەوەی" گیاندارە لەناوچووەکان؛ دروستکردنی گورگی دێرین و مشکی خوریین لە تاقیگەکاندا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەو شتانەی پێشتر تەنها لە فیلمی "پارکی جوراسی"دا دەمانبینی، ئێستا بوونەتە ڕاستی و لە تاقیگەکاندا گیانداری نوێ بە سیفاتی ملیۆنان ساڵ لەمەوبەر دروست دەکرێن. کۆمپانیای (Colossal Biosciences) کە پێشەنگی بواری بایۆتەکنەلۆژیایە، ڕایگەیاند کە توانیویانە "مشکی خوریین" و "گورگی دێرین" دروست بکەن، ئەمەش گەورەترین هەنگاوە بەرەو زیندووکردنەوەی مامۆس (Woolly Mammoth) و گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بۆ ژینگەی زەوی.

لە ئازاری ٢٠٢٦دا، ئەم کۆمپانیایە توانی جۆرە مشکێک دروست بکات کە پێستی بە خورییەکی چڕ و درێژ داپۆشراوە و سمێڵی لولە، ڕێک وەک مامۆسەکان. ئەمە وەک "پڕۆڤەیەک" بەکار هات بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا دەتوانرێت جیناتی مامۆسی کۆن لە ناو جەستەی زیندەوەرێکی هاوچەرخدا کارا بکرێتەوە؟ دوای مانگێک، کۆمپانیاکە شتێکی گەورەتری ڕاگەیاند، ئەویش دروستکردنی سێ "گورگی دێرین" (Dire Wolf) بوو کە ١٣ هەزار ساڵ لەمەوبەر لەناوچوون، ئەمەش لە ڕێگەی ٢٠ دەستکاری جینی لەسەر DNAی گورگی خۆڵەمێشی.

ئەم پڕۆسەیە لە ڕێگەی دەرهێنانی DNA لە ئێسکی کۆنی گیاندارە لەناوچووەکان و بەراوردکردنی لەگەڵ جۆرە زیندووەکانی ئێستا ئەنجام دەدرێت. زانایان ئەو جینانە دەستنیشان دەکەن کە بەرپرسن لە سیفاتە جیاوازەکان و پاشان بە ئامێری زۆر وردی "بڕینی جینات" دەیانخەنە ناو خانەکانی زیندەوەرە زیندووەکان. ئامانجی کۆتایی ئەم کۆمپانیایە ئەوەیە کە تا ساڵانی داهاتوو جۆرە فیلێک دروست بکەن کە سیفاتی مامۆسی هەبێت و بتوانێت لە ناوچە بەستەڵەکەکاندا بژی و ڕێگری لە توانەوەی بەفر بکات.

ئەم دەستکەوتانە مشتومڕێکی گەورەی ئەخلاقییان دروست کردووە. هەندێک لە زانایان دەپرسن: ئایا ئەمە بە ڕاستی زیندووکردنەوەی گیاندارە کۆنەکانە یان تەنها دروستکردنی جۆرێکی نوێی دەستکردە کە شێوەی ئەوانی هەیە؟ هەروەها مەترسی ئەوە هەیە کە ئەم گیاندارە نوێیانە زیان بە سیستمی ژینگەیی ئێستا بگەیەنن. بەڵام کۆمپانیاکە دەڵێت ئەمە "ڕزگارکردنی جینییە" و دەتوانرێت بۆ پاراستنی ئەو گیانەوەرانەش بەکاربهێنرێت کە ئێستا لە لێواری لەناوچووندان.

تەکنەلۆژیای "Embryo Scoring" یان نمرەدان بە کۆرپەلەش بەشێکی ترە لەم شۆڕشە، کە تێیدا دایکان و باوکان دەتوانن پێش لەدایکبوون سیفاتەکانی منداڵەکەیان هەڵبژێرن. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە مرۆڤایەتی چووەتە قۆناغێکەوە کە دەتوانێت "کۆدی ژیان" بخوێنێتەوە و دووبارە بینووسێتەوە. هەرچەندە مەترسییەکان زۆرن، بەڵام زانست بە خێراییەکی بێ وێنە بەرەو ئایندەیەک دەڕوات کە تێیدا سنووری نێوان ئەوەی "سروشتییە" و ئەوەی "تەکنەلۆژییە" خەریکە نامێنێت.

سەرچاوە: MIT Technology Review

PM:07:45:01/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 160 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌