ڕۆبێرت ئاڵتمان؛ ئەو دەرهێنەرەی شۆڕشی لە سینەمای

 سەربەخۆدا بەرپاکرد و جیهانی بەجێهێشت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

جیهانی سینەما یادی یەکێک لە دەگمەنترین و ناباوترین دەرهێنەرەکانی ئەمریکا دەکاتەوە، کە توانی قوتابخانەیەکی تایبەت و سەربەخۆ لە هونەری حەوتەمدا دابمەزرێنێت و تێڕوانینی بینەر بۆ فیلم بگۆڕێت. ڕۆبێرت ئاڵتمان، ئەو ناوە درەوشاوەیەی کە بە دیدگا جیاوازەکانی بۆ مرۆڤ و ژینگە ناسرابوو، لە ٢٠ی شوباتی ١٩٢٥ لەدایکبووە و بووەتە یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی سینەمای مۆدێرن، کە هەمیشە هەوڵیداوە لە دەرەوەی چوارچێوە کلاسیکییەکانی هۆڵیوود چیرۆکەکانی بگێڕێتەوە.

ئاڵتمان بەوە ناسرابوو کە خاوەنی شێوازێکی بێوێنەیە لە دەرهێناندا، بە جۆرێک کە فیلمەکانی وەک پارچە مۆزاییکێکی ئاڵۆز دەردەکەوتن. بۆ ئەو، سینەما تەنیا گێڕانەوەی چیرۆکێکی سادە نەبوو کە سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتایی هەبێت، بەڵکو گەڕان بوو بەناو ناخی کارەکتەرەکان و تێکەڵکردنیان لەگەڵ ئەو ژینگەیەی تێیدا دەژین. ئەم دوو ڕەگەزە (کارەکتەر و ژینگە) بڕبڕەی پشتی فیلمەکانی بوون، وایکردبوو کە بینەر وا هەست بکات تەنیا سەیری فیلم ناکات، بەڵکو لە ناو دڵی ڕووداوە ڕاستەقینەکاندا دەژی، ئەمەش ستایلەکەی کردە نیشانەیەکی بازرگانی تایبەت بە خۆی.

ژیاننامەی هونەریی ئاڵتمان پڕە لە بەرهەمی ناوازە و ئاماری سەرسوڕهێنەر کە دەگمەنە لە دەرهێنەرێکی تردا کۆببێتەوە. ئەو لە ماوەی تەمەنیدا ٩١ فیلمی جیاوازی دەرهێناوە و سەرپەرشتی ١٤ زنجیرەی تەلەفزیۆنیی کردووە، هەروەها وەک بەرهەمهێنەری ٤٢ کار و نووسەری ٤٠ سکرینپلەی جیاواز دەرکەوتووە. لە دیارترین ئەو کارانەی کە ناوی ئەویان لە مێژوودا تۆمار کرد، فیلمەکانی "The Cold Day in the Park" و شاکارە کۆمیدییە ڕەخنەگرییەکەی "MAS*H" بوون، هەروەها فیلمی "Kansas City" و درامای "Gosford Park" کە تێیدا لوتکەی توانای خۆی لە کۆنترۆڵکردنی دەیان کارەکتەر لە یەک کاتدا نیشان دا.

سەرەتای ژیانی ئاڵتمان هیچ ئاماژەیەکی ئەوتۆی تێدا نەبوو کە ببێتە یەکێک لە داهێنەرانی سینەما. ئەو لە خێزانێکی دەوڵەمەندی ویلایەتی میزۆری گەورە بوو و هەموو قۆناغەکانی خوێندنی لە قوتابخانە سەربازییەکاندا تەواو کرد. لە ساڵی ١٩٤٥دا وەک فڕۆکەوانێکی جەنگیی پەیوەندی بە سوپای ئەمریکاوە کرد و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە خزمەتی سەربازیدا بوو. بەڵام خولیای هونەر و سینەما گەورەتر بوو لە ژیانی سەربازی، هەر بۆیە ڕووی لە جیهانی فیلم کرد. یەکەم درەوشانەوەی گەورەی لە فیلمی دۆکیومێنتاریی "The James Dean Story" بوو لە ساڵی ١٩٥٧، کە دەرگای ناوبانگی بۆ واڵا کرد و لە ساڵانی پەنجا و شەستەکاندا جێپەنجەی خۆی وەک دەرهێنەرێکی لێهاتوو لە تەلەفزیۆن و سینەمادا چەسپاند.

دوای تەمەنێکی پڕ لە داهێنان و هەڵگرتنی حەوت کاندیدکردنی خەڵاتی ئۆسکار و بەدەستهێنانی ٦٨ خەڵاتی جیاوازی نێودەوڵەتی، ڕۆبێرت ئاڵتمان لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ و لە تەمەنی ٨١ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو کۆچی کرد، بەڵام سینەماکەی وەک قوتابخانەیەکی سەربەخۆ مایەوە کە تا ئێستاش دەرهێنەرانی نەوەی نوێ سوودی لێ دەبینن. ئاڵتمان بە یەکێک لەو دەرهێنەرە دەگمەنانە دادەنرێت کە توانی پارێزگاری لە ڕەسەنایەتی و جیاوازیی خۆی بکات و تەسلیمی یاساکانی بازاڕی بازرگانی هۆڵیوود نەبێت.

ئەرشیفی خەڵاتەکانی ئۆسکار، بنکەدراوەی جیهانیی فیلم (IMDb) و ڕاپۆرتە هونەرییەکانی گۆڤاری Variety.

PM:09:39:21/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 112 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌