نەهەنگی ڕاستی باکووری ئەتڵەسی لە لێواری 

نەماندایە؛ تەنیا ٤٠٠ دانەیان لەسەر زەوی ماوەتەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مرۆڤایەتی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەخت و مێژووییدایە بۆ پاراستنی یەکێک لە گەورەترین و دەگمەنترین شیردەرەکانی سەر گۆی زەوی. ئەو گیانلەبەرەی کە سەردەمانێک نیشانەی هێز و ئازایەتی و سەرچاوەی بژێوی بووە، ئێستا بەهۆی چالاکییە بێبەزەییەکانی مرۆڤ و گۆڕانکارییەکانی سروشتەوە، تەنیا هەنگاوێکی کەمی ماوە بۆ ئەوەی بۆ هەمیشە لە لاپەڕەکانی مێژوودا بسڕێتەوە و کۆتایی بە بوونی بهێنرێت.

نەهەنگی "North Atlantic Right Whale" کە بە نەهەنگی ڕاستی باکووری ئەتڵەسی ناسراوە، ئێستا لە لوتکەی لیستی سووری ئەو ئاژەڵانەدایە کە مەترسیی لەناوچوونی تەواوەتییان لەسەرە. بەپێی دوایین ئامارە فەرمییەکان، لە ئێستادا تەنیا نزیکەی ٤٠٠ دانە لەم جۆرە نەهەنگە لە تەواوی جیهاندا ماونەتەوە. ئەم ژمارە کەمە زەنگێکی مەترسیداری بۆ ژینگەدۆستان و زانایانی بواری دەریاوانی لێداوە، چونکە هەر کەمبوونەوەیەکی تر لەم ڕێژەیە، پڕۆسەی زۆربوون و بەردەوامبوونی نەوەکانیان دەکاتە مەحاڵ.

ئەم جۆرە نەهەنگە لە ئێستادا لەژێر چاودێرییەکی ورد و چڕی نێودەوڵەتیدایە، چونکە زانایان هۆشداری دەدەن کە ئەگەر ئەم ٤٠٠ دانەیە لەناو بچن، زەوی تاهەتایە ئەم شاکارە سروشتییە بەخۆیەوە نابینێتەوە. کێشەکە تەنیا لە کەمیی ژمارەکەیاندا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە ژمارەی مێینە پێگەیشتووەکان کە توانای وەچەخستنەوەیان هەیە زۆر کەمە، ئەمەش وایکردووە کە هەوڵەکانی ڕرزگارکردنیان ببێتە یەکێک لە ئاڵۆزترین ئەرکە ژینگەییەکان لە جیهانی ئەمڕۆدا.

گەر سەیری مێژوو بکەین، دەبینین کە پاڵنەری مرۆڤ بۆ ڕاوکردنی ئەم گیانلەبەرە مەزنە جۆراوجۆر بووە. بۆ چەندین سەدە، ڕاوکردنی نەهەنگ نەک تەنیا بۆ بەدەستهێنانی گۆشت و چەوری وەک سەرچاوەی خۆراک و وزە بووە، بەڵکو وەک هێمایەک بۆ سەلماندنی توانا و نەبەردی و ئازایەتی مرۆڤ تەماشا کراوە. ئەم ڕاوکردنە بێسەرووبەرە کە لە سەدەکانی ڕابردوودا گەیشتە لوتکە، وایکرد کە ئەم جۆرە نەهەنگە لە لێواری لەناوچوون نزیک بێتەوە، چونکە بەهۆی هێواشی لە جوڵەدا، ڕاوکردنیان بۆ مرۆڤەکان زۆر ئاسان بووە.

لە ئێستادا پاراستنی ئەم چەند دانە کەمەی کە ماونەتەوە، تەنیا ئەرکی ڕێکخراوێکی دیاریکراو نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی ئەخلاقیی گەورەیە لەسەر شانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. ئەگەر ڕێکاری توند بەرامبەر کەشتییە بازرگانییەکان و تورە داڕێژراوەکانی ماسیگرتن نەگیرێتە بەر، نەوەکانی داهاتوو تەنیا لەناو لاپەڕەی کتێبە مێژووییەکاندا ناوی ئەم نەهەنگە دەبیستن. کارەساتی نەمانی نەهەنگی ڕاستی باکووری ئەتڵەسی، برینێکی قووڵ دەبێت لە جەستەی ژینگەی زەوی کە هەرگیز ساڕێژ نابێتەوە.

ڕاپۆرتە جیهانییەکانی پاراستنی ژینگە و ئاژەڵە کێوییەکان و داتا زانستییەکانی پەیمانگای توێژینەوەی دەریاکان.

PM:09:34:21/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌