شوێنەوارناسانی فەڕەنسا لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای سێ-ڕەهەندییەوە چراخانە مێژووییەکەی ئەسکەندەرییە زیندوو دەکەنەوە
وێستگە ستایل- سۆلین عوسمان
تیمێکی پسپۆڕ و شارەزا لە شوێنەوارناسانی وڵاتی فەڕەنسا، پڕۆژەیەکی گەورە و ستراتیژییان دەستپێکردووە کە ئامانجیان دروستکردنەوەی چراخانە ئەفسانەییەکەی شاری ئەسکەندەرییەی میسڕە بە شێوازێکی دیجیتاڵی و سێ-ڕەهەندی (3D).
ئەم هەنگاوە زانستییە وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ گەڕاندنەوەی شکۆ و شکۆمەندی یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکەی جیهانی کۆن، کە بۆ چەندین سەدە وەک هێمایەکی گەورەی شارستانییەت و زانست لە کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاستدا دەدرەوشایەوە و ئێستا تەنها ناوی لە کتێبە مێژووییەکاندا ماوەتەوە.
ئەم پڕۆژە ناوازەیە لە کاتێکدایە کە چراخانە مێژووییەکە چەندین سەدەیە بە تەواوی لەناوچووە و هیچ شوێنەوارێکی فیزیکی ئەوتۆی لێ نەماوە، بەڵام شوێنەوارناسە فەڕەنسییەکان پشتیان بە کۆمەڵێک سەرچاوەی دەگمەن بەستووە. ئەوان بە وردی لێکۆڵینەوە لە دەستنووسە دێرینەکان، نەخشە مێژووییەکان و ئەو وەسفە وردانە دەکەن کە مێژوونووسانی سەردەمی کۆن لە نووسینەکانیاندا جێیان هێشتووە. ئەم هەوڵە تەنها کارێکی گرافیکی سادە نییە، بەڵکو بنیادنانەوەیەکی زانستییانەیە کە هەموو وردەکارییە تەلارسازییەکانی ئەو سەردەمە لەبەرچاو دەگرێت بۆ ئەوەی وێنەیەکی ڕاستەقینە لەو شاکارە ئەندازیارییە نیشانی جیهان بدەن.
بەپێی ئەو زانیارییە مێژووییانەی کە لەم پڕۆژەیەدا بەکارهێنراون، چراخانەی ئەسکەندەرییە یەکێک بووە لە بەرزترین و مەزنترین باڵەخانەکانی جیهانی دێرین. بەرزییەکەی گەیشتووەتە نزیکەی ٤٦٠ پێ (١٤٠ مەتر)، کە بەم پێوەرە بووەتە دووەم بەرزترین تەلاری دروستکراوی دەستی مرۆڤ لە میسڕی کۆندا، تەنها لە دوای هەڕەمی مەزنی گیزە پلەی دووەمی گرتووە. ئەم باڵەخانەیە لە سێ نهۆمی جیاواز پێکهاتبوو؛ بنکەیەکی چوارگۆشە، بەشێکی ناوەندی هەشت لایی، و لوتکەیەکی بازنەیی کە چرا مەزنەکەی تێدا جێگیر کرابوو، کە لە شەواندا بە دووری چەندین کیلۆمەتر ڕێگەی بۆ کەشتییەکان ڕووناک دەکردەوە.
ئەم چراخانە ناوازەیە لە سەدەی سێیەمی پێش زایین و لە سەردەمی دەسەڵاتی هێلێنییەکان لە میسڕ دروستکراوە. لەو قۆناغە مێژووییەدا، شاری ئەسکەندەرییە ناوەندێکی جیهانیی بێ رکابەر بوو بۆ زانست، فەلسەفە و بازرگانی. دروستکردنی باڵەخانەیەکی لەو شێوەیە نیشانەی باڵادەستیی ئەندازیاریی ئەو سەردەمە بووە لە تێکڕای کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاستدا. چراخانەکە بۆ ماوەی زیاتر لە هەزار ساڵ بە پێوە وەستا، بەڵام لە ئەنجامی چەندین بوومەلەرزەی وێرانکەر کە لە نێوان سەدەکانی دەیەم و چواردەیەمدا ناوچەکەیان هەژاند، وردە وردە زیانی پێگەیشت و دواجار بە تەواوی ڕووخا و بەشێکی زۆری کەوتە ناو قووڵایی دەریاوە.
کۆتاییهێنان بەم پڕۆژە دیجیتاڵییە دەرفەتێکی زێڕین بۆ مێژوونووسان و گەشتیاران دەڕەخسێنێت تا بتوانن بە شێوەیەکی مەجازی (Virtual Reality) بە ناو داڕێژە و وردەکارییەکانی ئەم چراخانەیەدا بگەڕێن. شارەزایان پێیان وایە ئەم جۆرە پڕۆژانە گرنگییەکی زۆریان هەیە بۆ پاراستنی میراتی مرۆڤایەتی لە فەوتان، چونکە تەکنەلۆژیا دەتوانێت ئەو بۆشاییە پڕ بکاتەوە کە بەهۆی کارەساتە سروشتییەکان و تێپەڕبوونی کات لە مێژوودا دروست بووە. چاوەڕوان دەکرێت دوای تەواوبوونی، ئەم مۆدێلە سێ-ڕەهەندییە لە مۆزەخانە جیهانییەکان و ناوەندە زانستییەکاندا نمایش بکرێت.
بەڵگەنامە و توێژینەوەکانی تیمی شوێنەوارناسی فەڕەنسا و ئەرشیفی مێژوویی میسڕ.