دۆزینەوەی جۆرێکی نوێی مرۆڤ لە ئەشکەوتێکی شاراوەی کیشوەری ئاسیا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایانی بواری شوێنەوارناسی و ئەنثرۆپۆلۆژیا پاشماوەی جۆرێکی مرۆییان دۆزیوەتەوە کە پێشتر لە هیچ تۆمارێکی مێژووییدا نەبووە، ئەمەش بە تەواوی تێگەیشتنمان بۆ مێژووی پەرەسەندنی مرۆڤ و کۆچکردنی باوانمان دەگۆڕێت. ئەم دۆزینەوەیە لە ئەشکەوتێکی قووڵ و دوورەدەستدا بووە کە بۆ هەزاران ساڵ بەهۆی گۆڕانکارییە جیۆلۆجییەکانەوە داپۆشرابوو.

ئێسکی ئەم جۆرە مرۆڤە نوێیە تایبەتمەندییەکی سەرسوڕهێنەری هەیە؛ تێکەڵەیەکی لە مێشکی بچووک و ددانە سەرەتاییەکان، بەڵام قاچ و دەستەکانی زۆر لە مرۆڤی مۆدێرن دەچن. ئەمە ئەوە دەسەلمێنێت کە چەندین جۆری جیاوازی مرۆڤ لە یەک کاتدا لەسەر ئەم زەوییە ژیاون و ڕەنگە کارلێکیان لەگەڵ یەکتریدا کردبێت.

پشکنینە تاقیگەییەکان و تاقیکردنەوەی دی ئێن ئەی (DNA) دەریدەخەن کە تەمەنی ئەم پاشماوانە بۆ زیاتر لە چل هەزار ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەمە ئەو سەردەمەیە کە مرۆڤی مۆدێرن (Homo Sapiens) خەریکی کۆچکردن بووە بۆ کیشوەرە جیاوازەکان، و دۆزینەوەکە دەریدەخات کە ئەوان بە تەنها نەبوونه و جۆرەکانی تری مرۆڤیش بوونیان هەبووە.

بنەچەی مرۆڤ و چۆنیەتی بڵاوبوونەوەمان بە جیهاندا یەکێکە لە گەورەترین مەتەڵە زانستییەکان. هەموو ساڵێک بەڵگەی نوێ دەردەکەوێت کە نیشانی دەدات مێژووی ئێمە زۆر لەوە قووڵتر و ئاڵۆزترە کە لە کتێبەکاندا نووسراوە. ئەم جۆرە نوێیەی مرۆڤ دەتوانێت کلیلی تێگەیشتن بێت لەو گۆڕانکارییانەی کە وای کرد مرۆڤی ئێستا بمێنێتەوە.

زاناکان دەڵێن ئەم جۆرە مرۆڤە ڕەنگە بەهۆی گۆڕانی توندی کەشوهەوا یان کێبڕکێ لەسەر سەرچاوەکان لەناو چووبێت، بەڵام کاریگەریی جینییان لەسەر مرۆڤی ئێستا جێهێشتووە.

 ئەم دۆزینەوەیە دەبێتە هۆی ئەوەی نەخشەی پەرەسەندنی مرۆڤ سەرلەنوێ کێش بکرێتەوە.

ئەم دۆزینەوەیە لەلایەن تیمێکی نێودەوڵەتی هاوبەش لە نێوان چەندین وڵات ئەنجامدراوە و وەک یەکێک لە گەورەترین دۆزینەوەکانی سەدەی بیست و یەک لە بواری شوێنەوارناسیدا دیاری کراوە.

سەرچاوە: گۆڤاری زانستی (Science) و کۆمەڵەی نیشتمانیی جوگرافیا (National Geographic).

PM:09:36:23/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 216 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌