١٧ی کانوونی دووەم؛ یادی جێگیرکردنی یەکەم ترافیک لایت لە عێراق و مێژووی سەرهەڵدانی لە جیهاندا
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی دووەمی هەموو ساڵێک، وەک وەرچەرخانێکی گرنگ لە مێژووی ڕێکخستنی هاتوچۆ و گواستنەوە لە وڵاتدا سەیر دەکرێت. لەم ڕۆژەدا بۆ یەکەمجار سیستمێکی مۆدێرن بۆ جڵەوکردنی جوڵەی ئۆتۆمبێلەکان و کەمکردنەوەی جەنجاڵی شەقامەکان ناسێنرا، کە ئەویش جێگیرکردنی ترافیک لایت یان چراخانی هاتوچۆ بوو. ئەم هەنگاوە تەنیا گۆڕانکارییەکی تەکنیکی نەبوو، بەڵکو دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بوو لە پەروەردەی هاتوچۆ و پابەندبوون بە یاسا نێودەوڵەتییەکانی سەلامەتی لەناو شارە گەورەکاندا کە پێشتر بە شێوازی سەرەتایی بەڕێوەدەچوون.
لەگەڵ فراوانبوونی شارەکان و زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی ئۆتۆمبێلەکان لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، پێویستییەکی مێژوویی دروستبوو بۆ ئەوەی سیستمێک هەبێت جێگەی ڕێنماییە دەستییەکانی پۆلیسی هاتوچۆ بگرێتەوە. جێگیرکردنی ترافیک لایت لەو سەردەمەدا وەک هێمایەک بۆ مۆدێرنیتە و پێشکەوتنی ژێرخانی گواستنەوە دەبینرا، چونکە توانی بە شێوەیەکی زانستی کاتی وەستان و ڕۆشتنی ئۆتۆمبێلەکان دیاری بکات و ڕێگری لەو پشێوییانە بکات کە لە چوارڕیانە جەنجاڵەکاندا دروست دەبوون.
بەگوێرەی زانیارییەکانی "ڕۆژژمێری نیشتمان"، لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨٧، بۆ یەکەمجار لە مێژووی عێراقدا ترافیک لایت (چراخانی جڵەوکردنی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل) بە شێوەیەکی فەرمی جێگیرکرا. ئەم بڕیارە دوای ئەوە هات کە پسپۆڕانی هاتوچۆ گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە گەشەی شارەکان پێویستی بە تەکنەلۆژیایەکی سەردەمیانە هەیە بۆ ڕێکخستنی ڕێگاکان. لەو کاتەوە، ترافیک لایت بووە بەشێکی سەرەکی لە سیمای شەقامەکان و ڕۆڵێکی کاریگەری بینی لە کەمکردنەوەی ڕووداوەکانی پێکدادان و پاراستنی گیانی هاوڵاتیان لە کاتی پەڕینەوەیان لە شەقامەکان.
ئەگەر سەیری مێژووی جیهانی ئەم داهێننە بکەین، دەبینین ڕەگ و ڕیشەکەی بۆ سەردەمی گالیسکە و ئەسپەکان دەگەڕێتەوە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٦٨ لە شاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، ترافیک لایتێکی تایبەت بۆ ڕێکخستنی هاتوچۆی عەربانەکان دانرا. دواتر و لەگەڵ سەرهەڵدانی سەردەمی کارەبا، لە ساڵی ١٩١٤ لە شاری ئۆهایۆی ئەمریکا بۆ یەکەمجار ترافیک لایتی کارەبایی جێگیرکرا کە تەنیا لە دوو ڕەنگی سوور و سەوز پێکهاتبوو. بەڵام شێوازە هاوچەرخەکەی کە ئێستا لە هەموو جیهاندا باوە و لە سێ ڕەنگی (سوور، زەرد، سەوز) پێکهاتووە، لە ساڵی ١٩٢٠ لە شاری دیترۆیت جێگیرکرا و بووە ستانداردێکی جیهانی بۆ هەموو وڵاتان.
لە ئێستادا، ترافیک لایت تەنیا وەک ئامێرێکی سادەی ڕووناکی نابینرێت، بەڵکو بووەتە سیستمێکی زیرەک کە بە کۆمپیوتەر و هەستەوەر (سێنسەر) کاردەکات بۆ ئەوەی بەپێی قەرەباڵغی شەقامەکان کاتی گۆڕینی ڕەنگەکان ڕێکبخات. یادکردنەوەی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧، بیرخستنەوەی ئەو ڕاستییەیە کە پابەندبوون بەم چراخانە نیشانەی ئاستی هۆشیاری و شارستانییەتی هەر کۆمەڵگەیەکە و پارێزەری سەرەکی ژیانی هەموو ئەو کەسانەیە کە شەقامەکان بەکاردەهێنن.
سەرچاوە: ڕۆژژمێری نیشتمان