دۆزینەوەی مۆرێکی دەگمەنی ٧٥٠٠ ساڵە لە خارپێت؛ نهێنییەکانی شارستانییەتە دێرینەکانی باکووری کوردستان ئاشکرا دەبن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە پێشهاتێکی گرنگی بواری شوێنەوارناسیدا لە باکووری کوردستان، تیمە پسپۆڕەکان توانییان مۆرێکی بەردینی دەگمەن و کۆمەڵێک پارچە شوێنەواری تر بدۆزنەوە کە مێژووەکەیان بۆ هەزاران ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە. ئەم دۆزینەوەیە نەک هەر بایەخی مێژوویی هەیە، بەڵکو گۆڕانکاری لە تێگەیشتنی ئێستامان بۆ مێژووی ناوچەکە و ئەو سیستمە کۆمەڵایەتییانە دەکات کە لەو سەردەمە دێرینانەدا لەم خاکەدا باو بوون و وەک مەڵبەندێکی گرنگی ژیار تەماشا کراون.

ئەم دۆزینەوە نوێیە لە یەکێک لە پێگە شوێنەوارییەکانی پارێزگای خارپێتی باکووری کوردستان ئەنجامدراوە، کە ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە پاشماوەی شارستانییەتە جیاوازەکان. بەپێی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان، مێژووی ئەو مۆرە بەردینەی دۆزراوەتەوە دەگەڕێتەوە بۆ حەوت هەزار و ٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر. ئەمەش دەریدەخات کە ناوچەکە لە سەردەمە زۆر دێرینەکاندا مەڵبەندی نیشتەجێبوون و چالاکییە مرۆییە ڕێکخراوەکان بووە و پێشینەیەکی مێژووییی زۆر قووڵتری هەیە لەوەی پێشتر لێی تێگەیشتبووین.

لەگەڵ مۆرە بەردینەکەدا، تیمەکانی پشکنین چەندین پارچەی تری مێژوویی گرانبەهایان دۆزیوەتەوە، لەوانە: پەیکەرێکی بچووک، دراوی کۆن، گۆزەی قوڕین و چەند پارچە شوێنەوارێکی دیکە کە مێژووی جیاوازیان هەیە. ئەوەی ئەم مۆرە بەردینە لە پارچەکانی تر جیا دەکاتەوە، دەگمەنییەکەیەتی، بەو پێیەی تاوەکو ئێستا هیچ هاوشێوەیەکی لە ناوچەی خارپێت و دەوروبەریدا نەدۆزراوەتەوە. مۆرەکە چەندین نەخش و هێڵی جیاواز و ئاڵۆزی لەسەر هەڵکۆڵدراوە کە نیشانەی کارامەیی و هونەری مرۆڤی ئەو سەردەمەیە لە تاشین و نەخشاندنی وردی سەر بەرددا.

شارەزایانی بواری مێژوو و شوێنەوار ئاماژە بەوە دەکەن کە بوونی مۆر لەو سەردەمەدا ئاماژەیەکی بەهێزە بۆ هەبوونی جۆرێک لە سیستمی ڕێکخراوی کۆمەڵایەتی و ئیداری لە ناوچەکەدا. مۆر بە شێوەیەکی گشتی بۆ دیاریکردنی خاوەندارێتی یان واژۆکردنی بەڵگەنامە و مامەڵە بازرگانییەکان بەکارهاتووە. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە حەوت هەزار و پێنج سەد ساڵ لەمەوبەر لەم شوێنەدا پەیوەندییەکان تەنها لە ئاستی سەرەتاییدا نەبوون، بەڵکو جۆرێک لە بیرکردنەوەی دامەزراوەیی و سیستمێکی بەڕێوەبردن هەبووە کە مۆر کراوەتە بنەما بۆ فەرمیەت و جێگیرکردنی مافەکان.

تاوەکو ئێستا واتا ڕاستەقینەکەی ئەو نەخش و هێڵانەی لەسەر مۆرەکە هەڵکۆڵدراون بە ناڕوونی ماونەتەوە و کێبڕکێی زانستی بۆ تێگەیشتن لەم کۆدە مێژووییە بەردەوامە. هەر بۆ ئەم مەبەستەش، سەرجەم پارچە دۆزراوەکان ڕەوانەی مۆزەخانەی شوێنەوار و مرۆڤناسیی خارپێت کراون. بڕیارە لەوێ بە هاوکاری تیمە نێودەوڵەتییەکان و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای نوێی تاقیگەیی، لێکۆڵینەوەی وردتر لەسەر مۆرەکە بکرێت بۆ تێگەیشتن لە هۆکاری ڕاستەقینەی دروستکردنی و ئەو پەیامە شاراوەیەی کە مرۆڤی ئەو سەردەمە ویستوویەتی لە ڕێگەی ئەو هێمایانەوە بیگەیەنێت.

سەرچاوە : ئاژانسە هەواڵییەکانی باکووری کوردستان - بەشی شوێنەوار ناسی

AM:12:33:06/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 700 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌