چاویلکەی خۆر لە وەرزی بەفردا؛ قەڵغانێکی شاراوە بۆ بینین و سەلامەتی

ویستگە ستایل – سۆلین عوسمان

هەرچەندە چاویلکەی خۆر هەمیشە وەک وێنەیەکی هاوینە و کەنار دەریا و تیشکی بەتینی خۆر لە مێشکماندا جێگیر بووە، بەڵام پسپۆڕانی تەندروستیی چاو جەخت دەکەنەوە کە پۆشینی ئەم چاویلکەیە لە کەشی بەفراوی و سەرمادا تەنها هەڵبژاردنێکی مۆدێل و جوانکاری نییە، بەڵکو پێویستییەکی تەندروستیی یەکجار گرنگە بۆ پاراستنی چاوەکان.

زۆر کەس ئاگاداری ئەو ڕاستییە نین کە بەفر توانایەکی سەرسوڕهێنەری هەیە لە ڕەنگدانەوەی تیشک، بەجۆرێک تا ٨٠٪ی تیشکی سەروو بنەوشەیی (UV) دەداتەوە، ئەمەش وادەکات چاوەکان دوو هێندە زیاتر ڕووبەڕووی تیشکی زیانبەخش ببنەوە بەراورد بە هاوین. ئەم ڕەنگدانەوە توندە دەبێتە هۆی تووشبوون بە حاڵەتێکی بەژان کە بە "کوێریی بەفر" (Snow Blindness) دەناسرێت، کە جۆرێکە لە سووتانی کاتیی ڕووبەری چاو، هەروەها لەسەر ئاستی دوورمەودا مەترسیی تووشبوون بە ئاوی سپی و تێکچوونی تۆڕی چاو زیاد دەکات.

لە لایەکی ترەوە، چاویلکەی خۆر لە کاتی بەفردا ئاستی بینین بە ڕادەیەکی زۆر باشتر دەکات، چونکە ئەو بریقە بێزارکەرە دەشکێنێتەوە کە بەهۆی سپێتی بەفرەکەوە دروست دەبێت. ئەمە تەنها بۆ پاراستنی چاو نییە، بەڵکو بۆ سەلامەتی گیانیشە؛ چونکە شۆفێران، پیادەکان و ئەو کەسانەی وەرزشی سەر بەفر دەکەن، بەهۆی ئەو بریقەیە تووشی تێکچوونی ناسینەوەی قووڵایی و مەوداکان دەبن، کە ئەمەش مەترسی ڕووداوی هاتوچۆ و کەوتن زیاد دەکات. بەکارهێنانی هاوێنەی "پۆلۆڕایز" لەم کاتانەدا وادەکات ڕەنگەکان ڕوونتر و بینین وردتر بێت.

ئەم بیرۆکەیە ڕەگێکی مێژوویی قووڵی هەیە؛ دانیشتووانی ڕەسەنی ناوچە جەمسەرییەکان (ئارکتیک) کە بەردەوام لە ناو بەفردا بوون، سەدەها ساڵ لەمەوبەر جۆرە چاویلکەیەکیان لە ئێسک یان تەختە دروست دەکرد کە تەنها درزێکی زۆر باریکی تێدابوو بۆ ئەوەی ڕێگری لە بریقەی توندی بەفر بکات و چاویان لە کوێربوون بپارێزێت. چاویلکە مۆدێرنەکانی ئەمڕۆ لە ڕاستیدا پەرەپێدراوی ئەو داهێنانە کۆنەن کە زانست و سەلامەتییان پێکەوە کۆکردووەتەوە.

لەگەڵ گۆڕانی شێوازی گەشتوگوزار و زیادبوونی چالاکییەکانی زستانە، شارەزایان جەخت دەکەنەوە کە پێویستە چاویلکەی خۆر وەک بەشێکی دانەبڕاو لە کەلوپەلی زستانە سەیر بکرێت، چونکە پاراستنی بینین لە ژینگەیەکی بەفراویدا کەمتر نییە لە پاراستنی جەستە لە سەرمایەکی توند.

سەرچاوە : کۆمەڵە نێودەوڵەتییەکانی چاوپزیشکی، توێژینەوەکانی سەلامەتی زستانە و تۆمارە مێژووییەکانی پاراستنی چاو.

PM:09:33:14/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 60 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌