ئیبنولئەسیر؛ مێژوونووسە کوردەکەی جیهان کە ڕووداوەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی بۆ مرۆڤایەتی پاراست

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

 

ئیبنولئەسیر یەکێکە لە گەورەترین و ناودارترین مێژوونووسانی جیهانی ئیسلامی لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، زانایەکی ڕەسەنی کورد کە بەرهەمە مێژووییەکانی نەک هەر بۆ کورد، بەڵکو بۆ تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان وەک مەرجەعێکی بێ رکابەر و بنەڕەتی بۆ تێگەیشتن لە ڕاستی ڕووداوەکان ماونەتەوە.

ئەم مێژوونووسە لە ساڵی ١١٦٠ لە جەزیرەی ئیبن عومەر (کە بە جزیرەی بۆتان دەناسرێت) لەدایکبووە، لەناو خێزانێکی زانستپەروەردا پەروەردە بووە کە ڕێگەی بۆ خۆش کردووە شارەزاییەکی بێپایان لە زانستەکانی مێژوو، فەرموودە و ئەدەبدا پەیدا بکات، ئەو لە سەردەمێکی زۆر هەستیاردا دەژیا کە جیهانی ئیسلامی ڕووبەڕووی جەنگە خاچپەرستەکان و هەڵکشان و داکشانی خێرای دەسەڵاتەکان ببووەوە.

ناودارترین بەرهەمی ئەم زانایە کتێبی "الکامل فی التاریخ"ـە، کە گێڕانەوەیەکی زۆر ورد و گشتگیرە بۆ مێژووی مرۆڤایەتی لە سەرەتای دروستبوونەوە تاوەکو کۆتایی تەمەنی خۆی، ئەوەی ئیبنولئەسیر لە مێژوونووسانی دیکەی سەردەمی خۆی جیا دەکاتەوە، پەیڕەوکردنی میتۆدێکی زانستییە کە لەسەر بنەمای وردبینی، بەراوردکردنی سەرچاوەکان و گێڕانەوەی ڕووداوەکان بە بێلایەنییەکی زۆرەوە دامزراوە، بەتایبەت نووسینەکانی لەسەر جەنگە خاچپەرستەکان بە یەکێک لە باشترین بەڵگەنامەکانی ئەو سەردەمە دادەنرێت.

هەرچەندە ئیبنولئەسیر بە زمانی عەرەبی کە زمانی زانستی ئەو سەردەمە بوو کتێبەکانی نووسیوە، بەڵام ڕەچەڵەکە کوردییەکەی و پەیوەندییە توندوتۆڵەکەی بە خاکەکەیەوە لە هەموو لاپەڕەکاندا دەردەکەوێت، ژیانی ئەو ڕەنگدانەوەی ئەو دەورە گرنگ و کاریگەرەیە کە زانا کوردەکان لە ناو جەرگەی شارستانیەتی ئیسلامیدا گێڕاویانە، بەتایبەتی لەو سەردەمەی کە سەرکردەی وەک سەڵاحەدینی ئەیوبی حوکمڕانی دەکرد.

ئیبنولئەسیر وەک سیمبولێکی گەورەی بەشداریی کورد لە گەشەپێدانی زانست و مەعریفەی جیهانیدا دەمێنێتەوە، میراتی ئەو تەنیا کۆمەڵێک زانیاری نییە، بەڵکو قوتابخانەیەکی مێژوونووسییە کە تێیدا فێری دەبین چۆن بە ڕاستگۆیی و وردبینی سەیری ڕابردوو بکەین بۆ ئەوەی ڕێگەی داهاتوو ون نەکەین.

سەرچاوەکان: دەقە مێژووییە کلاسیکەکان و توێژینەوە مێژووییە مۆدێرنەکان لەسەر مێژووی ئیسلامی.

AM:12:20:13/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 112 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌