شێرکۆ بێکەس؛ ئیمپراتۆری شیعری کوردی و دەنگی نەمری ئازادی و نیشتمان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

شێرکۆ بێکەس، یەکێکە لە دیارترین و ناسراوترین شاعیرانی کورد لە سەدەی بیستەم و بیست و یەکەمدا، کە نەک تەنها وەک شاعیرێک، بەڵکو وەک بزوێنەری شۆڕشێکی ئەدەبیی گەورە لە مێژووی کورددا دەبینرێت. ئەو توانی شیعری کوردی لە قاڵبە کلاسیکییە کۆنەکان ڕزگار بکات و بە ڕەوانبێژییەکی نوێ و مۆدێرن، ئازار و خەونەکانی نەتەوەیەک بگەیەنێتە ئاستی جیهانی. شێرکۆ بێکەس بە "ئیمپراتۆری شیعر" دەناسرێت، چونکە وشەکانی ئەو تەنها نووسین نەبوون، بەڵکو تابلۆی پڕ لە ڕەنگ و دەنگی بەرگری و عەشق و مرۆڤدۆستی بوون.

ئەم پیاوە مەزنە لە ٢ـی ئایاری ١٩٤٠ لە گەڕەکی گۆیژەی شاری سلێمانی، کە مەڵبەندی ڕۆشنبیری و ئەدەبە، لەدایکبووە. شێرکۆ کوڕی شاعیری ناوداری کورد، فایەق بێکەس بوو، کە یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی شیعری نیشتمانی. گەورەبوونی لە ناو ژینگەیەکی ئەدەبپەروەر و نیشتمانپەروەردا، وای کرد هەر لە تەمەنێکی بچووکەوە تێکەڵی دنیای وشە بێت. کاتێک تەمەنی تەنها دە ساڵ بوو، باوکی کۆچی دوایی کرد، ئەمەش کۆستێکی گەورە بوو کە سێبەری بەسەر زۆربەی بەرهەمەکانیدا کێشا و وای لێکرد لە تەمەنێکی زووەوە هەست بە بەرپرسیارێتی بەرانبەر بە وشە و نەتەوەکەی بکات.

کاروانی ئەدەبی شێرکۆ بێکەس وەرچەرخانێکی مێژوویی بەخۆوە بینی کاتێک لە ساڵی ١٩٧٠ لەگەڵ کۆمەڵێک نووسەر و شاعیری تردا بەیاننامەی "ڕوانگە"یان بڵاوکردەوە. ئەم بزووتنەوەیە داوای نوێکردنەوەی بنەڕەتی لە ئەدەبی کوردیدا دەکرد و شێرکۆ بوو بە پێشەنگی ئەم گۆڕانکارییە. ئەو خاوەنی زیاتر لە ٣٠ کۆمەڵە شیعرە، کە گرنگترینیان "تیشک" (١٩٦٨)، "کەژوە"، "دەربەندی پەپوولە"، "ئێستا کچێک نیشتمانمە" و "پاییزە میوان"ن. شێوازی نووسینی ئەو بە "شیعرە-ڕۆمان" دەناسرایەوە، کە تێیدا شیعر و چیرۆک و دراما پێکەوە گرێ دەدات، ئەمەش داهێنانێکی بێوێنە بوو لە ئەدەبیاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

جگە لە لایەنە ئەدەبییەکە، شێرکۆ بێکەس مرۆڤێکی شۆڕشگێڕ و خاوەن هەڵوێست بووە. ئەو لە ساڵانی هەشتاکاندا چوە شاخ و پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کرد، لەوێشەوە "پەیامی دەنگبێژێکی سەنگەر"ی نووسی و بوو بە دەنگی ڕاستەقینەی شۆڕش. لە ساڵی ١٩٨٦ بەهۆی گوشارەکانی ڕژێمی بەعس ڕووی لە ئەوروپا کرد و لە وڵاتی سوید نیشتەجێ بوو. لە ساڵی ١٩٨٨، مۆزەخانەی "تۆخۆڵسکی" لە سوید، خەڵاتی نێودەوڵەتی "تۆخۆڵسکی" بە شێرکۆ بێکەس بەخشی، ئەمەش یەکەمین جار بوو شاعیرێکی کورد لەسەر ئاستی جیهان بەو شێوەیە ڕێزی لێ بگیرێت. دوای ڕاپەڕین گەڕایەوە و بوو بە یەکەمین وەزیری ڕۆشنبیری کوردستان، بەڵام بۆ پاراستنی سەربەخۆیی قەڵەمەکەی، زوو دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە.

کۆتا لاپەڕەی ژیانی ئەم شاعیرە مەزنە لە ٤ـی ئابی ٢٠١٣ لە شاری ستۆکهۆڵمی پایتەختی سوید، دوای ململانێیەکی سەخت لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە، داخرا. بەپێی وەسیەتنامە بەناوبانگەکەی، تەرمەکەی گەڕێندرایەوە بۆ شاری سلێمانی و لە ناو پارکی ئازادی و لە نێو جەرگەی جەماوەردا بە خاک سپێردرا. ئەو پێش مردنی دەزگای چاپ و پەخشی "سەردەم"ی دامەزراند، کە تا ئێستاش وەک قوتابخانەیەکی گەورەی مەعریفە و فەرهەنگ خزمەت بە گەنجان و نووسەرانی کورد دەکات. شێرکۆ بێکەس مرد، بەڵام وەک خۆی دەیگوت "من دەبم بە شیعر و هەرگیز نامرم"، وای لێهات وشەکانی بوونەتە بەشێک لە ناسنامەی نەتەوەیی کورد.

سەرچاوە: ئەرشیفی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ژیاننامەی نووسەرانی کورد، تۆمارە مێژووییەکانی ئەدەبیاتی مۆدێرنی کوردی.