ئەرستۆ؛ مامۆستای یەکەم و داڕێژەری بناغەکانی زانست و لۆژیک لە جیهاندا
وێستگە ستایل-
ئەرستۆ؛ مامۆستای یەکەم و داڕێژەری بناغەکانی زانست و لۆژیک لە جیهاندا
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
ئەرستۆ، فەیلەسوفی مەزنی یۆنانی، نازناوی "مامۆستای یەکەم"ی پێبەخشراوە، چونکە ئەو یەکەم کەس بوو کە هەموو زانیارییەکانی مرۆڤایەتی لەو سەردەمەدا کۆکردەوە و بە شێوەیەکی زانستی و لۆژیکی پۆلێنی کردن، لە فیزیاوە تاوەکو ئەخلاق و شیعر.
ئەم فەیلەسوفە کە قوتابی ئەفلاتوون بووە، دواتر قوتابخانەی (لیسۆم)ی دامەزراند. جیاوازی سەرەکی ئەرستۆ ئەوە بوو کە ئەو وەک ئەفلاتوون تەنها لە جیهانی خەیاڵ و "میسال"دا نەدەژیا، بەڵکو بڕوای بە تاقیکردنەوە و تێبینی کردنی ڕاستەوخۆی سروشت هەبوو، هەربۆیە بە باوکی زانستی بایۆلۆجی و لۆژیک دادەنرێت.
ئەرستۆ کاریگەرییەکی بێ وێنەی لەسەر مێژووی مرۆڤایەتی هەبوو، ئەو مامۆستای تایبەتی ئەسکەندەری مەقسونی بووە. بیرۆکەکانی لەسەر دەوڵەت، دیموکراسی و "ناوەندی زێڕین" لە ئەخلاقدا، تا ئێستاش بنەمای فەلسەفەی سیاسی و کۆمەڵایەتی ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات پێکدەهێنن.
پاشخانی فیکری ئەرستۆ لە چەندین بواری جیاوازدا ڕەنگی داوەتەوە؛ ئەو یەکەم کەس بوو کە بنەماکانی لۆژیکی (قیاس)ی داهێنا کە بۆ دوو هەزار ساڵ وەک تاکە ڕێگەی ڕاستی گەیشتن بە زانیاری مایەوە. هەروەها نووسینەکانی لەسەر مێتافیزیک و دەروونناسی، بناغەی زانستە مرۆییەکانیان داڕشت.
لە کۆتاییدا، ئەرستۆ بە مردنی لە ساڵی ٣٢٢ پێش زایین کۆتایی نەهات، بەڵکو فەلسەفەکەی لە ڕێگەی وەرگێڕە عەرەب و موسڵمانەکان و دواتر زانایانی ڕێنسانسەوە گەیشتە ئێمە. ئەو هەمیشە وەک چرایەکی عەقڵانییەت لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەمێنێتەوە.
سەرچاوە: مێژووی فەلسەفەی یۆنانی - زانکۆی ئۆکسفۆرد.
PM:09:36:04/01/2026
ئهم بابهته 404
جار خوێنراوهتهوه