"شەپۆلە گەورەکەی کاناگاوا"؛ ئەو شاکارەی کە هێزی سروشت و نەمریی هونەری ژاپۆنی تێدا یەکیان گرت

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

لە جیهانی هونەردا، کەم تابلۆ و کارە هونەرییەکان هەن کە بتوانن وەک چاپە دارینییەکەی هونەرمەندی ژاپۆنی "کاتسوشیکا هۆکوسای" (Katsushika Hokusai) بناسرێنەوە و کاریگەرییان هەبێت. تابلۆی "شەپۆلە گەورەکەی کاناگاوا" (The Great Wave off Kanagawa) کە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٣١دا بەرهەم هێنراوە، تەنیا وێنەیەکی سادەی دەریا و شەپۆل نییە، بەڵکو هێمایەکی جیهانییە بۆ ململانێی هەمیشەیی نێوان مرۆڤ و هێزە بێپایانەکانی سروشت. ئەم کارە هونەرییە کە بە شێوازی "ئوکیۆ-ئێ" (Ukiyo-e) دروست کراوە، تا ئێستاش وەک یەکێک لە پڕبایەخترین پارچە هونەرییەکانی مێژوو سەیر دەکرێت و ئیلهامبەخشی ملیۆنان مرۆڤە لە سەرانسەری جیهاندا.

ئەم کارە هونەرییە بەشێکە لە زنجیرە چاپێکی بەناوبانگ بە ناوی "سی و شەش دیمەنی کێوی فوجی"، کە تێیدا هۆکوسای هەوڵی داوە ئەم کێوە پیرۆزەی ژاپۆن لە گۆشەنیگا و بارودۆخی جیاوازدا پیشان بدات. لەو سەردەمەدا (سەردەمی ئێدۆ)، ژاپۆن تا ڕادەیەکی زۆر لە جیهانی دەرەوە دابڕاو بوو، بەڵام ئەم تابلۆیە نیشانەی گۆڕانکارییەکی گەورە بوو؛ بەکارهێنانی ڕەنگی "شینی پڕووسی" (Prussian Blue) کە ڕەنگێکی هاوردەکراو بوو لە ئەورووپاوە، ڕەهەندێکی نوێ و قووڵاییەکی مۆدێرنی بە تابلۆکە بەخشی. ئەم تێكەڵاوبوونە لە نێوان تەکنیکی ڕۆژهەڵاتی و کەرەستەی ڕۆژئاوایی، وای کرد تابلۆکە ببێتە پردێک لە نێوان دوو جیهانی جیاوازدا.

لە ڕووی پێکهاتە و وردەکارییەوە، تابلۆکە ساتی پێش کەوتنی شەپۆلێکی زەبەلاح نیشان دەدات کە لە چنگێکی گەورە دەچێت و خەریکە سێ بەلەمی ماسیگر (Oshiokuri-bune) هەڵدەلوشێت. ماسیگرەکان لە ناو بەلەمەکاندا خۆیان چەماندوەتەوە و لەبەردەم هێزی شەپۆلەکەدا بێدەسەڵات دیارن، ئەمەش گوزارشتە لە لاوازیی مرۆڤ بەرامبەر گەردوون. لە پاشبنەمای تابلۆکەدا، کێوی "فوجی" بە بچووکی و بە هێمنی دەردەکەوێت، کە وەک خاڵێکی جێگیر لە ناو ئەو هەموو ئاژاوە و جووڵە خێرایەی شەپۆلەکەدا وەستاوە. هۆکوسای بە شێوازێکی بلیمەتانە "فراکتالەکان" و وردەکاریی کەفی شەپۆلەکەی کێشاوە، بە جۆرێک کە هەست بە مەترسی و جوانییەکی ترسناک دەکەیت لە هەمان کاتدا.

کاتسوشیکا هۆکوسای کاتێک ئەم شاکارەی خوڵقاند، تەمەنی لە سەروو ٧٠ ساڵییەوە بوو. ئەو لە ژیانیدا هەمیشە بەدوای لوتکەی کامڵبووندا دەگەڕا و پێی وابوو کە کێوی فوجی کلیلی نەمرییە. هۆکوسای لەم کارەیدا توانی هێزی ئاو وەک توخمێکی وێرانکەر و لە هەمان کاتدا ژیانبەخش نیشان بدات. شێوازی کێشانی شەپۆلەکە وای کردووە کە بینەر هەست بکات شەپۆلەکە لە جووڵەدایە؛ ئەمە نەک تەنیا بۆ هونەری ژاپۆنی، بەڵکو بۆ هونەرمەندانی دوای خۆی لە ئەورووپاش وەک "ڤان گۆگ" و "مۆنێ" بووە سەرچاوەی ئیلهام و کاریگەرییەکی زۆری لەسەر قوتابخانەی "ئیمپرێشنیزم" هەبوو.

ئەمڕۆ، "شەپۆلە گەورەکەی کاناگاوا" تەنیا لە ناو مۆزەخانە گەورەکانی وەک "میترۆپۆلیتەن" و "مۆزەخانەی بریتانیا"دا نییە، بەڵکو بووەتە بەشێک لە کولتووری پۆپی جیهانی. لە دیزاینی جلوبەرگ و ریکلامەکانەوە تاوەکو "ئیمۆجی" سەر مۆبایلەکان، ئەم وێنەیە ئامادەیی هەیە. نەمریی ئەم تابلۆیە لەوەدایە کە باس لە بابەتێکی گەردوونی دەکات؛ ململانێی نێوان کاتی (شەپۆلەکە) و هەمیشەیی (کێوی فوجی)، و توانای مرۆڤ بۆ مانەوە لە ناو سەختییەکاندا. هۆکوسای بەم تابلۆیە سەلماندی کە هونەر دەتوانێت سنووری زمان و کات ببڕێت و ببێتە زمانێکی هاوبەش بۆ هەموو مرۆڤایەتی.

سەرچاوە  : مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەن بۆ هونەر (The Met)، ئەرشیفی مێژووی هونەری ژاپۆن، مۆزەخانەی بریتانیا (British Museum).