لە قەشەیەکی یۆنانییەوە بۆ هێمایەکی جیهانی؛ مێژووی پڕ لە نهێنی و ڕاستەقینەی دروستبوونی کارەکتەری بابەنوئێل

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لەگەڵ هاتنی وەرزی سەرمای زستان و نێزیکبوونەوەی ساتەکانی کۆتایی ساڵ، کارەکتەری بابەنوئێل بەو ڕواڵەتە ڕووخۆش، جلە سوورە گەشاوەکان و ڕیشە سپییە درێژەکەیەوە دەبێتە سەنتەری سەرنجی ملیۆنان منداڵ و گەورە لە سەرانسەری جیهاندا. زۆرێک لە ئێمە تەنها وەک ئەفسانەیەکی ناو کتێبەکانی منداڵان یان بەشێک لە پڕوپاگەندە بازرگانییەکانی جیهانی مۆدێرن دەیناسین، بەڵام مێژووی دروستبوونی ئەم کارەکتەرە بۆ زیاتر لە ١٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە. ڕەگ و ڕیشەی ئەم پیاوە پیرە میهرەبانە لە کەسایەتییەکی ڕاستەقینەی مێژووییەوە سەرچاوەی گرتووە کە تەواوی ژیانی خۆی بۆ بەخشندەیی و هاوکاری مرۆیی تەرخان کردبوو، دواتر لە ڕێگەی تێکەڵبوونی کلتوورە جیاوازەکانەوە گۆڕا بۆ ئەو شێوەیەی کە ئەمڕۆ دەیبینین.

لە ساڵی ٢٠٢٥دا، کاتێک جیهان لە نێوان دابونەریتە دێرینەکان و گۆڕانکارییە خێراکاندا هەوڵی پاراستنی ناسنامە کلتوورییەکانی دەدات، تێگەیشتن لە ڕەچەڵەکی ڕاستەقینەی بابەنوئێل (Santa Claus) گرنگییەکی زۆری پەیدا کردووە. ئەمڕۆ لێکۆڵینەوە مێژووییەکان و گەشتە شوێنەوارییەکان لە ناوچەکانی دەریای ناوەڕاست، جارێکی دیکە ناوی ئەم کەسایەتییەیان بەستووەتەوە بە مێژوویەکی قووڵ و مرۆیی. خەڵکی لە سەردەمی دیجیتاڵیدا تەنها بەدوای وێنەیەکی ڕازاوەدا ناگەڕێن، بەڵکو دەیانەوێت بزانن چۆن مرۆڤێک لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە توانیویەتی ببێتە سیمبولێکی جیهانی کە لە هەموو کیشوەرەکاندا بە هەمان شێوە بناسرێتەوە و خۆشەویست بێت، ئەمەش وایکردووە مێژوونووسان جارێکی تر پەردە لەسەر ڕاستییەکان لابدەنەوە.

گۆڕانی "سانت نیکۆلاس" بۆ "بابەنوئێل"ی مۆدێرن پرۆسەیەکی درێژخایەنی چەندین سەدەی بڕیوە و لە هەر وێستگەیەکدا تایبەتمەندییەکی نوێی بۆ زیاد کراوە. لە سەدەی نۆزدەهەمدا لە ئەمریکا، گۆڕانکارییەکی گەورە لە وێنەی ئەم کەسایەتییەدا ڕوویدا، بەتایبەت لە ڕێگەی شیعرە ناودارەکەی کلیمنتی مۆر لە ساڵی ١٨٢٣دا بە ناوی "سەردانێکی سانت نیکۆلاس"، کە تێیدا بۆ یەکەمجار بابەنوئێل وەک کەسێکی قەڵەوی ڕووخۆش وەسف کرا کە بە گالیسکەیەک و لە ڕێگەی هەشت ئاسکی کێوییەوە بە ئاسماندا دەفڕێت. دواتر، کاریکاتێریست تۆماس ناست لە ساڵی ١٨٨١دا وێنەیەکی تری بۆ کێشا کە تێیدا جلی سووری پۆشیبوو و لە جەمسەری باکوور دەژیا. هەرچەندە زۆر کەس پێیان وایە کۆمپانیای کۆکاکۆلا بابەنوئێلی داهێناوە، بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە کۆکاکۆلا لە ساڵانی ١٩٣٠ تەنها وێنەکەی ڕێکخستەوە و ڕەنگی سوورەکەی تۆختر کرد بۆ مەبەستی ڕیکلام، ئەگینا بنەماکانی کارەکتەرەکە پێشتر بوونیان هەبوو.

بناغەی سەرەکی ئەم کارەکتەرە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەمی زایینی و کەسایەتییەک بە ناوی "قەشە نیکۆلاس". نیکۆلاس لە ناوچەی "میرە" لە تورکیای ئێستا (کە ئەو کاتە یۆنانی بوو) ژیاوە. ئەو بەوە ناسرابوو کە سەروەت و سامانە زۆرەکەی خۆی بەسەر هەژاران و نەداران و منداڵاندا دابەش دەکرد. یەکێک لە چیرۆکە هەرە بەناوبانگەکانی ئەوەیە کە چۆن سێ کچە هەژاری لە کۆیلایەتی ڕزگار کردووە بەوەی بە شەو و بە نهێنی سێ کیسی پڕ لە زێڕی خستووەتە ناو ماڵەکەیانەوە (هەندێک دەڵێن خستوویەتییە ناو گۆرەوییەکانیان کە لەبەر ئاگرەکە هەڵواسرابوون، کە ئەمەش سەرچاوەی نەریتی گۆرەویی هەڵواسینی ئێستایە). دوای مردنی، نیکۆلاس کرا بە "قەشەی پیرۆز" و ناوبانگی گەیشتە هەموو ئەوروپا، بەتایبەت لە هۆڵەندا کە بە "سینتەرکلاس" ناویان دەبرد، کاتێک کۆچبەرە هۆڵەندییەکان چوونە ئەمریکا، ناوەکە گۆڕا بۆ "سانتا کڵۆس".

لە کۆتاییدا، بابەنوئێل لە تەنها کارەکتەرێکی ئایینی یان بازرگانییەوە گۆڕاوە بۆ چەمکێکی ئەخلاقی و مرۆیی کە نوێنەرایەتی "بەخشین بێ چاوەڕوانی" دەکات. چیرۆکی دروستبوونی ئەو نیشانی دەدات کە چۆن کردەوەیەکی بچووکی میهرەبانی لە پێش ١٧ سەدە، دەتوانێت گەشە بکات و ببێتە هۆکارێک بۆ گەیاندنی شادی بە ملیۆنان مرۆڤ لە سەردەمی مۆدێرندا. بابەنوئێلی ساڵی ٢٠٢٥ تەنها پیاوێکی پیر نییە کە دیاری دەبەخشێتەوە، بەڵکو وەبیرهێنانەوەیەکە بۆ ئەوەی کە جیهان هەمیشە پێویستی بە ڕۆحی هاوکاری و بەخشندەیی هەیە بۆ تێپەڕاندنی تاریکییەکانی ژیان.

سەرچاوە : ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا، ئەرشیفی مێژوویی کلتوورە جیهانییەکان، توێژینەوەکانی مێژووی ئەدەبی منداڵان.