جەنگێک و سێ ستراتیژی جیاواز

ئەو ئاکام و دەرهاوێشتانەی تا ئەم ساتە لەبارستەی ململانێی سێگۆشەی (ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران) کەوتوونەتەوە جۆرێکە لە یاخیبوونی واقیع بەسەر هەموو ئەو تیۆرە سیاسی و شرۆڤە ستراتیژییانەی، کە پێشتر وەک هەقیقەتی ڕەها و بێ چەندوچوون دەخرانە ڕوو ​هەموو ئەو پێشبینی و بۆچونانە تەنانەت لێدوانە سەرەتاییەکانی خودی ترەمپیش، کە جەختیان لەوە دەکردەوە ئەم ململانێیە لە چوار ڕۆژ تا هەفتەیەک یەکلا دەبێتەوە ئێستا لەبەردەم ڕاستییەکی سەختدا بەتاڵ بوونەتەوە چونکە شێوازی ئەم ململانێیە ئاڵۆزە و ئەوەی ئێستا لە ئارادایە جەنگی پێشبینییە تیۆرییەکان و کایەی شیکارە سیاسییەکان نییە بەڵکو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی واقیعییە لەسەر بنەمای سەلماندنی هەژموون و پاراستنی پێگە ستراتیژییەکان بەڕێوە دەچێت و لە هەر ساتێکدا ڕەنگە گریمانەیەکی نوێ و ئاڕاستەیەکی جیاواز وەربگرێت و تێیدا هەموو ئەگەر و کۆد و  پێشبینیەکانیش پێچەوانە بکاتەوە.

لێرەدا مەبەستمان ئەوە نییە ئاماژە بە بێئاگایی سیاسیی سەرۆکی ئەمریکا بکەین چونکە دۆناڵد ترەمپ لەسەر بنەمای لێدوانی پێچەوانە و کتوپڕ ناسراوە بەڵام ڕەنگە هەڵەش نەبین ئەگەر بڵێین خودی ترەمپیش پێشبینی وەرچەرخانی ململانێکانی بەم ئاڕاستەیە نەکردبێت و پەرەسەندنی ڕووداوەکان لە چوارچێوەی کێشانە و ستراتیژییەکانی ئەو تێپەڕیبێت هەروەک  فلادیمێر پۆتینی سەرۆکی روسیا لە دیمانەیەکدا دەڵێت ئەستەمە پێشبینی دەرئەنجامەکانی ئەم شەڕە بکرێت تەنانەت لایەنە تێوەگلاوەکانیش ناتوانن هیچ ئاسۆیەکی ڕوون ببینن چونکە بابەتەکە گەیشتووەتە ئاستێک لێکەوتەکانی وەک پەتای کۆرۆنا وایە.

ئەوەی هاوکێشەکەی ئاڵۆزتر کردووە توانای ئێرانە لە کێشکردنی ماوەی ململانێکە بۆ دەرەوەی ئەو سەقفە زەمەنییەی بۆ ئەم قۆناغە پێشبینیکرابوو ئەمە لە کاتێکدایە  درێژبوونەوەی ئەم قەیرانە لە هیچ بارودۆخێکدا بۆ ئەمریکا بژاردەیەکی ستراتیژی گونجاو نییە باڕاشکاو بین خۆڕاگری ئێران لە واقیعدا ئەوەی سەلماند کارەکتەرێکی سەختی سیاسی و سەربازییەو پاروویەکی هێندە ئاسان نییە بتوانرێت مامەڵە و سەودای سیاسی و سەربازیی و پێشبڕکێی پێشبینی کاتی ملکەچکردن و  رۆخانی لەگەڵدا بکرێت یان لە سەقفێکی زەمەنی دیاریکراودا پەلەکێشی ناو هاوکێشە داڕێژراوەکان بکرێت، ​پێداگری و سەنگەرگرتنی توندی تاران لەم جەنگەدا یارییەکەی گەیاندە ئاستێکی هێندە ئاڵۆز، کە هیچ جەمسەرێکی هێز نەتوانێت بێ سڵکردنەوە لە کاردانەوە توندەکانی نەخشەی کۆتایی ململانێکان بکێشێت.

ئێران لە ڕێگەی ئەم بەرگرییە ستراتیژییەوە نیشانی دا، کە دەتوانێت بە کارامەیی لە نێوان تەمومژی جەنگ و دووکەڵی دیپلۆماسیدا مانۆڕ بکات و نەبێتە پاشکۆی ئەجێندایەک، کە بیەوێت پێگە و قورساییە مێژوویی و سیاسییەکەی لە ناوچەکەدا دەستەمۆ بکات ڕاستە لەسەر ئاستی سەرخان و ژێرخانی ئابووری و مرۆیی زیانی ئێجگار گەورەی بەرکەوتووە و ڕێبەرو بەشێکی زۆر لە سەرکردە مەیدانی و کاریگەرەکانی لەدەستداوە بەڵام وەک قەوارەی دەوڵەت و دەسەڵات تائەم سەروبەندە هێشتا لەسەر پێی خۆی وەستاوە و هیچ پاشەکشەیەکی ستراتیژیی نەکردووە، بۆ رۆژانی دواتر چی دەبێت ئەوە قسەیەکی دیکەیە.

​لە بەرامبەردا ئەم واقیعە بە واتای شکستی واشنتۆن نایەت هێندەی ئەوەی بۆ تەلئەبیب گوزارشت لە پێچەوانەکەی دەکات، تڕەمپ هەر لە سەرەتاوە بە دیدێکی جیاواز لەگەڵ خواستە ڕادیکاڵەکانی نەتانیاهۆ مامەڵەی لەگەڵ دۆسیەی ئێراندا کردووە و لەزۆر وێستگەدا نەیشاردووەتەوە ئامانجی سەرەکی گۆڕینی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە نییە بەڵکۆ خۆبەدەستەوەدانی تارانە بۆ داخوازیەکانی واشنتۆن ئەمەش دەمانگەیەنێتە راستییەک، کە ئامانجی تڕەمپ لەم ململانێیەدا لەپاڵ لاوازکردنی بەرنامەی موشەکی و لەناوبردنی توانای ئەتۆمی ئێران دیدێکی بەرژەوەندیخوازانەی ئابوورییە نەک ڕووخاندنی دەسەڵات.

خواستەکانی ترەمپ زیاتر لەم سێ خاڵەدا چڕدەبنەوە:
یەکەم تەوزیفکردنی مەترسییەکانی ئێران بۆ سەر ئاسایشی وڵاتانی ناوچەکە بەتایبەت کەنداو بە مەبەستی چەسپاندنی ئەو ڕاستییەی، کە بەبێ چەتری پارێزگاری واشنتۆن توانای خۆپاراستنیان نییە و ئەمەش سوودێکی ماددی زۆر بە ئەمریکا دەگەیەنێت لە ڕووی گەرمکردنی بازاڕی فرۆشتنی چەک و گواستنەوەی تێچووی جوڵە سەربازییەکانی خۆی لەناوچەکەدا بۆ ئەستۆی ئەو وڵاتانە.

​دووەم: سەپاندنی هەژموون بەسەر کەرتی وزەی ئێراندا بەو مانایەی نەوتی ئەو وڵاتە بە هەماهەنگی و چاودێری ڕاستەوخۆ  و ئەو فلتەر و کەناڵە سیاسییانەدا ڕەوانە بکرێت، کە ئەمریکا دەیەوێت.

سێیەم: واشنتۆن مەبەستیەتی ئێران وەک پردێکی جوگرافی و سیاسی لە بلۆکی ڕووسیا دابڕێت ئەوەش بەئامانجی گۆشەگیرکردنی سیاسی و جوگرافیی مۆسکۆ لە ناوچەکەدا و لە هەمان کاتدا وەشاندنی زەبرێکی کوشندە لە ئاسایشی وزە و گەشەی ئابووری چین چونکە کۆنترۆڵکردنی نەوتی ئێران، کە پێشتر بە ڕێژەیەکی یەکجار زۆر بۆ پەکین دەچوو دەبێتە هۆی درووست بوونی ئاستەنگ بۆ یەکێک لە شادەمارە هەرە گرنگەکانی گەشەی ئابووری چین.

بەئەنجام گەشتنی ئەم خواستەی واشنتۆنیش لە نێوان دوو ئەگەری سەرەکیدا خۆی پێناسە دەکاتەوە و ئەگەری سێیەمی، کە خواستی نەتەنیاهۆشە دوورتر دەردەکەوێت ئەوەش ملدانی تاران بۆ سازان و داخوازییەکانی ئەمریکا یان دەستبەسەرداگرتنی پێگە ستراتیژییەکانی وەک دوورگەی خارک  و گەرووی هورمز و پێگە هاوشێوەکانیان، کە بڕبڕەی پشتی ئابووری ئێران و شا دەمارێکی جیهانیشن بە جۆرێک  نزیكەی ٢٢٪ی  کۆی جوڵەی بازرگانی نێودەوڵەتی بەم ناوچانەدا تێپەڕ دەبێت بەهەموو بوارو پێکهاتەکانیەوە.

ئەمەش جەوهەری ئەو درزە قووڵەیە، کە لە نێوان پراگماتیزمی تڕەمپ و ئایدۆلۆژیای جەنگی نەتانیاهۆدا هەیە، کە سەرباری ئەوەی پێکەوە بەشداری ئەم جەنگەن، بەڵام ئەم تێڕوانینە دژ بەیەکە دەیسەلمێنێت واشنتۆن و تەلئەبیب لەسەر یەک هێڵی تەریب و بە یەک لۆژیکی هاوبەش بەشداری ئەم ململانێیە نین بۆیە گومانێکیی قووڵ لای نەتانیاهۆ دروست بووە، کە لە ئەگەری مەیسەر بوونی هەریەک لەو دوو بژاردەیەی ئاماژەمان پێدا ئەمریکا بەبێ گەڕانەوە بۆ هاوپەیمانەکەی، لە هەر ئانوساتێکدا بڕیاری کشانەوە یان ڕاگرتنی جەنگ بدات چونکە ئەو باش درکی بەوە کردووە ئەم دوو ستراتیژە بەرەو دوو ئاڕاستەی جیاواز هەنگاو دەنێن.

لەکۆتایشدا بە قووڵبوونەوە لەم دۆخەی ئێستا، کە کۆمەڵێک تەوژمی دژبەیەک و ناهاوسەنگ بەدی دەکرێن لەلایەک درزی دیدگا ستراتیژییەکانی نێوان واشنتۆن و تەلئەبیب و لەلایەکی دیکەش ئاوێتەبوونی بژاردە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ هەڕەشەی هێرشی زەمینی بۆ سەر ڕێڕەو و پێگە ستراتیژیەکانی ئێران ئەمانخاتە بەردەم هاوکێشەیەکی ئاڵۆز و خوێندنەوە بۆ ئاکام و دەرئەنجامەکانی لەم فەزا شێواوەدا قورستر دەکات چونکە سەرئەنجام تەنها لۆژیکی مەیدان و سەپاندنی ئەمری واقیع ئاراستەی داهاتوو دیاری دەکەن و لەوێشدا توانای مانەوەی لایەنەکان لەنێو کێشمەکێشەکاندا هەموو گریمانە سیاسییەکان تێدەپەڕێنن و واشنتۆن و تەلئەبیب و تارانیش دەخەنە بەردەم دەرهاویشتە مەیدانییەکان و ئاراستەو گریمانە واقعیەکان، ئەم پێچ و پەنا تەمومژاوییەش دەیسەلمێنێت ململانێکە لە دەرەوەی هەموو پێشبینییە تیۆرییەکانە و ئەم هەویرە ئاو زۆر دەکێشێت با چاوەڕوان بین و ببینین،  بەڵام لە سەروو هەموو ئەمانەشەوە لۆژیکی مەیدان و ئەنجامی ململانێکان هەرچییەک بن هیچ لایەک براوەی ڕاستەقینە نابێت چونکە خەڵکی سڤیل و بێتاوان قوربانی یەکەم و کۆتایین و جەنگ جگە لە ماڵوێرانی و کاولکاری هیچ ئەنجامێکی تری بۆ مرۆڤایەتی لێ ناکەوێتەوە.

AM:09:03:29/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 448 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی