ڕێبەری نوێی ئێران، کوڕەکەی ئایەتوڵڵا خامنەیی، کەسایەتییەکی تەمومژاوییە

نووسینی: فەرناز فەسیحی
سەرچاوە: نیویۆرک تایمز
وەرگێڕانی:وێستگەنیوز

جێگرتنەوەی کوڕی ڕێبەرە کوژراوەکە، ئاماژەیەکە بۆ بەرهەڵستکاری کۆماری ئیسلامی بەرامبەر ئیسرائیل و وڵاتە یەکگرتووەکان، و بەردەوامی لە کاتی تەنگژەدا دەبینرێت.

ئێران موجتەبا خامنەیی، کوڕی ڕێبەری باڵای تازە کوژراوی وەک جێنشینی باوکی دەستنیشان کرد، بەگوێرەی ڕاگەیەندراوێکی پیاوانی ئایینی باڵا کە بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە بە کاتی ناوخۆ لە میدیا دەوڵەتییەکان بڵاوکرایەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی دەسەڵاتی تیۆکراتی توندڕەو لە کاتێکدا هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا وڵاتەکە بۆردومان دەکەن.

موجتەبا کوڕی ڕێبەری باڵای تازە کوژراو، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەییە و کەسایەتییەکی کاریگەر بووە لە پشت پەردەی دەسەڵاتەوە، هەماهەنگی ئۆپەراسیۆنە سەربازی و هەواڵگرییەکانی لە نووسینگەی باوکیدا کردووە.

دەزانرێت کە پەیوەندییەکی زۆر نزیکی لەگەڵ سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی هەیە و وەک کاندیدی دڵخوازی ئەوان دادەنرا.

بە پێچەوانەی باوکییەوە، بەڕێز خامنەیی تەمەن ٥٦ ساڵ، لە کاتی دەستبەکاربوونیدا خاوەنی پلەی تەواوی ئایینییە وەک ئایەتوڵڵا. ئەو بە وانەوتنەوە لە پۆلە بەناوبانگەکانی حەوزەی شیعە ناسرابوو.

بەڵام کەسایەتی یان سیاسەتی ئەو لە ناوەوەی بازنەی نزیکی باوکی دادەنرێت. ئەو بە دەگمەن قسە دەکات یان لە شوێنە گشتییەکان دەردەکەوێت. ئێستاش نەک تەنها وەک دەسەڵاتی نوێی ئایینی و سیاسی ئێران، بەڵکو وەک فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانیش دەستبەکار دەبێت.

وەلی ڕ. نەسر، پسپۆڕی کاروباری ئێران و ئیسلامی شیعە لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز، ڕایگەیاند کە هەڵبژاردنی بەڕێز خامنەیی هەڵبژاردنێکی سەرسوڕهێنەر دەبێت، بەڵام پڕە لە مانا.

بەڕێز نەسر وتی: "هەڵبژاردنی موجتەبا هەڵبژاردنی بەردەوامی ڕێبازی باوکییەتی، هەروەها ئەو لە کاندیدەکانی دیکە ئامادەترە بۆ ئەوەی بە خێرایی دەسەڵات کۆبکاتەوە و کۆنترۆڵی خۆی بەسەر سیستمەکەدا بسەپێنێت".

ئاماژەی بەوەشکرد کە ماوەیەکی زۆرە خامنەیی کوڕ وەک جێنشین لەبەرچاو گیراوە؛ بەڵام لە دوو ساڵی ڕابردوودا وا دەردەکەوت کە لە گۆڕەپانەکە دوورکەوتبێتەوە.

بەگوێرەی سێ بەرپرسی باڵای ئێران کە ئاگاداری پرۆسەی هەڵبژاردنەکەن، ئایەتوڵڵا خامنەیی کۆچکردوو بە ڕاوێژکارە نزیکەکانی ڕاگەیاندبوو کە نایەوێت کوڕەکەی ببێتە جێنشینی، چونکە نەیویستووە ئەو پۆستە ببێتە میراتی. ئەوان بە مەرجی ئەوەی ناویان ئاشکرا نەکرێت قسەیان کردووە بۆ تاوتوێکردنی پرسە هەستیارە ناوخۆییەکان.

دواجار، شۆڕشی ئیسلامی لە ساڵی ١٩٧٩دا پاشایەتییەکی ڕووخاند بەو بەڵێنەی کە کۆتایی بە گواستنەوەی میراتی دەسەڵات بهێنێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ گەل.

بەڵام سەرکەوتنی بەڕێز خامنەیی کوڕ ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەوانەی لە بازنەکانی دەسەڵاتی ئێراندان - پیاوانی ئایینی باڵا، پاسداران و سیاسییە کاریگەرەکان، وەک عەلی لاریجانی سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی - لە کاتێکی تەنگژەی توند و شەڕدا یەکیان گرتووە.

بەڕێز لاریجانی، سیاسەتمەدارێکی دێرین و پراگماتیک کە ڕۆڵێکی سەرەکی لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا بینیوە، و بەڕێز خامنەیی کوڕ هاوپەیمان و هاوڕێی کۆنن. هەردوو پیاوەکە لە ناو هێزە چەکدارەکانی ئێرانیشدا کاریگەرن.

سوپای پاسداران وەک هێزێکی ئایدۆلۆژی دامەزرا کە ئەرکی پاراستنی کۆماری ئیسلامی و سنوورەکانی بوو، هەروەها بۆ دابینکردنی چینێکی ئەمنی لە ئەگەری هەڵگەڕانەوە و کودەتا لە ناو سوپادا. لەو کاتەوە پاسداران بوونەتە هێزێکی گەورەی سیاسی، سەربازی و ئابووری. ئەوان شەپۆلەکانی موشەکی بالیستیک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ئاراستەی ئیسرائیل، وڵاتانی عەرەبی لە کەنداوی فارس، و بنکە و باڵیۆزخانەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەکەن، لە کاتێکدا هێرشە ئاسمانییە بەرفراوانەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بەردەوامن.

بەڕێز خامنەیی کوڕ لەلایەن گروپێکەوە هەڵبژێردرا کە بە ئەنجومەنی شارەزایان ناسراوە، کە لە ٨٨ پیاوی ئایینی باڵای شیعە پێکهاتووە. تەنانەت کاتێک ئەنجومەنەکە ڕۆژی سێشەممە تاوتوێی هەڵبژاردنەکەی دەکرد، ئیسرائیل هێرشی کردە سەر باڵەخانەیەک لە قوم، کە یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی ئیسلامی شیعە، کە بە شێوەیەکی نەریتی ئەنجومەنەکە لەوێ کۆدەبنەوە بۆ دەنگدان لەسەر ڕێبەرێکی نوێ، بەڵام بەگوێرەی ئاژانسی هەواڵی فارس، کە سەر بە سوپای پاسدارانە، باڵەخانەکە چۆڵ بووە و پیاوانی ئایینی بۆ پاراستنی ئاسایش بە شێوەی ئۆنلاین کۆبوونەتەوە.

بەگوێرەی سێ بەرپرسە ئێرانییەکە، لە کاتی گفتوگۆکاندا، زۆرینەی پیاوانی ئایینی باڵا لە ئەنجومەنەکەدا فشاریان بۆ دەستنیشانکردنی بەڕێز خامنەیی کردووە، بەو پێیەی کە ئەو خاوەنی ئەو لێهاتووییانەیە کە پێویستن بۆ ئاراستەکردنی ئێران لەم ساتەدا. هەندێک لە پیاوانی ئایینی وتیان دوای ئەوەی ئایەتوڵڵا لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە کوژرا، هەڵبژاردنی کوڕەکەی ڕێزگرتن دەبێت لە میراتەکەی.

مەهدی ڕەحمەتی، شرۆڤەکار لە تاران، لە چاوپێکەوتنێکدا وتی: "موجتەبا ژیرانەترین هەڵبژاردنە لە ئێستادا، چونکە ئەو لە نزیکەوە ئاشنایە بە بەڕێوەبردن و هەماهەنگی دەزگا ئەمنی و سەربازییەکان. ئەو پێشتریش بەرپرسیارێتی ئەمەی لە ئەستۆ بووە".

بەڵام بەڕێز ڕەحمەتی دانی بەوەدا نا کە ئەم دەستنیشانکردنە مەترسی جەمسەرگیری زیاتری ئەو دانیشتووانەی هەیە کە بە قووڵی دابەشبوون، لەگەڵ زۆرێک لە ئێرانییەکان کە بە توندی دژی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامین.
ئەو وتی: "بەشێکی جەماوەر کاردانەوەی نەرێنی و توندیان بەرامبەر بەم بڕیارە دەبێت و پەرچەکرداری لێدەکەوێتەوە".

ئایەتوڵڵا خامنەیی کۆچکردوو قسەی کۆتایی لە هەموو پرسە سەرەکییەکانی دەوڵەتدا هەبوو. ئەو نەرمییەکی کەمی لە چاکسازییە ناوخۆییەکاندا نیشان دەدا، و ئیمتیازاتی کەمی لە دانوستانە ئەتۆمییەکان لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکاندا پێشکەش دەکرد. ئەو فەرمانی سەرکوتکردنی کوشندەی خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی مانگی یەکی دا، کە داوای کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی ئەویان دەکرد. هێزە ئەمنییەکان لە کاتی ئەو سەرکوتکردنەدا لانی کەم ٧٠٠٠ کەسیان کوشت، بەگوێرەی گروپەکانی مافی مرۆڤ کە دەڵێن ڕەنگە ژمارەکان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز ببنەوە کاتێک پشتڕاستکردنەوە تەواو دەبێت.

حکومەتی ئێران ڕایگەیاندووە، لە دوای دەستپێکردنی شەڕەوە، هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل نەک تەنها باوکی بەڕێز خامنەیی کوڕ، بەڵکو هاوسەرەکەی (زەهرا عادل)، دایکی (مەنسوورە خۆجەستە باقرزادە) و کوڕێکیان کوشتووە.

کاندیدەکانی دیکە کە وەک کاندیدی کۆتایی بۆ پۆستی ڕێبەری باڵا لەبەرچاو گیرابوون، بریتی بوون لە عەلیڕەزا ئەعرافی، پیاوی ئایینی و یاساناس کە بەشێک بوو لە ئەنجومەنی گواستنەوەی سێ کەسی ڕێبەرایەتی کە دوای کوژرانی ئایەتوڵڵا خامنەیی ناویان هێنرا، و سەید حەسەن خومەینی، نەوەی دامەزرێنەری شۆڕشی ئیسلامی، ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی.

هەردوو بەڕێز ئەعرافی و بەڕێز خومەینی وەک میانڕەو دەبینرێن، کە ئەمەی دووەمیان لە کوتلە سیاسییە چاکسازیخوازە پەراوێزخراوەکانی ئێرانەوە نزیکە.
هەندێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە ڕەنگە بەڕێز خامنەیی کوڕ بەرەو چاکسازی هەنگاو بنێت، سەرەڕای شێوازی باوکی. ئەوان دەڵێن ئەو لە نەوەیەکی گەنجتر و پراگماتیکتری پیاوانی ئایینییە و بەهۆی ڕەچەڵەکەکەیەوە ڕووبەڕووی بەرگری کەمتری کوتلە توندڕەو و کۆنەپارێزەکان دەبێتەوە.

عەبدولڕەزا داوەری، سیاسەتمەدارێکی نزیک لە بەڕێز خامنەیی، لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفۆنیدا لە تارانەوە وتی ئەگەر بەڕێز خامنەیی کوڕ جێگەی باوکی بگرێتەوە، ڕەنگە وەک کەسایەتییەک بە شێوازی محەمەد بن سەلمان ڕێبەری سعودیە دەربکەوێت، کە هەندێک لیبراڵیزەی بۆ کۆمەڵگاکەی هێناوە.

بەڕێز داوەری وتی: "ئەگەر کەسێک هەبێت بتوانێت بەرەو جۆرێک لە هێورکردنەوە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکان هەنگاو بنێت، ئەوە ئەوە، هەر کەسێکی دیکە ڕووبەڕووی پەرچەکرداری چینی دەسەڵاتدار و کۆنەپارێزەکان دەبێتەوە. ئەو بەنیازی گۆڕانکاری پێکهاتەییە".

ئەوەی کە واشنتۆن چۆن سەیری دەکات نادیارە. ڕۆژی سێشەممە، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە واشنتۆن، سەرۆک ترەمپ ڕایگەیاند کە زۆرێک لەو کەسانەی حکومەتەکەی وەک ڕێبەری ئەگەری ئێران سەیری دەکردن، لە دوای دەستپێکردنی شەڕەکەوە کوژراون.

کاتێک پرسیاری لێکرا سەبارەت بە خراپترین سیناریۆ لە ئێران، وتی: "پێموایە خراپترین حاڵەت ئەوە دەبێت کە ئێمە ئەمە بکەین و کەسێک دەسەڵات بگرێتە دەست کە بەقەد کەسی پێشوو خراپ بێت. ڕاستە، ئەوە دەکرێت ڕووبدات. ئێمە نامانەوێت ئەوە ڕووبدات".

*بابەتە لەلایەن وێستگەنیوزەوە وەک خۆی وەرگێڕدراوە.

PM:02:42:09/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 324 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت