سوپای ئەمریکا بۆ هێرشکردنە سەر ئێران دەکەوێتە ئامادەباشییەوە

سەرچاوە نیویۆرک تایمز
وەرگێڕانی: وێستگەنیوز

کۆبوونەوەی خێرای هێزەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەیشتووەتە ئاستێک کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بژاردەی ئەنجامدانی کردەوەی سەربازی دژی ئێرانی لەبەردەستدایە هەر لەم کۆتایی هەفتەیەوە، ئەمەش بەپێی وتەی بەرپرسانی ئیدارە و پێنتاگۆن، کە کۆشکی سپی لەبەردەم هەڵبژاردنی هەستیاردا جێدەهێڵێت لە نێوان دیپلۆماسی یان جەنگ.

ترەمپ هیچ ئاماژەیەکی نەداوە کە بڕیاری لەسەر چۆنیەتی بەردەوامبوون دابێت، بەڵام هەوڵەکان بۆ کۆکردنەوەی هێزێکی سەربازی کە توانای لێدانی بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و موشەکە بالیستییەکانی و شوێنەکانی هەڵدانیانی هەبێت، لەم هەفتەیەدا بەردەوام بووە سەرەڕای وتووێژە ناڕاستەوخۆکانی نێوان هەردوو وڵات لە ڕۆژی سێشەممەدا، کە تێیدا ئێران داوای دوو هەفتەی کردووە بۆ ئەوەی بە پێشنیاری وردترەوە بۆ چارەسەری دیپلۆماسی بگەڕێتەوە.

ترەمپ چەندین جار داوای کردووە کە ئێران دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەی بێت، لەوانەش ڕەزامەندی لەسەر پیتاندنی یۆرانیۆم نەدات.

بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، کە وڵاتەکەی ئەگەری هەیە بەشداری لە هێرشەکەدا بکات، فشار دەکات بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ لاوازکردنی توانای ئێران لە هەڵدانی موشەک بۆ سەر ئیسرائیل.

هێزەکانی ئیسرائیل، کە چەند هەفتەیەکە لە ئامادەباشی باڵادان، ئامادەکاری زیاتر بۆ جەنگێکی ئەگەری دەکەن، و کۆبوونەوەی کابینەی ئەمنی ئیسرائیل لە ڕۆژی پێنجشەممەوە بۆ یەکشەممە گواستراوەتەوە، بەپێی وتەی دوو بەرپرسی بەرگری ئیسرائیل.

زۆرێک لە بەرپرسانی ئیدارەکە گومانی خۆیان دەربڕیوە سەبارەت بە دەرفەتەکانی گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسی لەگەڵ تاران، وتووێژە ناڕاستەوخۆکانی ڕۆژی سێشەممە لە جنێف بەوە کۆتایی هات کە وەزیری دەرەوەی ئێران وتی ڕێککەوتن لەسەر "کۆمەڵێک پرەنسیپی ڕێپیشاندەر" کراوە. بەرپرسانی ئەمریکا وتیان هەردوولا پێشکەوتنیان بەدەستهێناوە بەڵام ئاماژەیان بەوەش کرد کە هێشتا کەلێنە گەورەکان ماون.

دۆناڵد ترەمپ چەندین جار هەڕەشەی ئەوەی کردووە کە دەبێت ئێران مەرجەکانی جێبەجێ بکات یان ڕووبەڕووی لێکەوتەی توند ببێتەوە، بەڵام هێرشێکی دیکە، هەشت مانگ دوای جەنگێکی ١٢ ڕۆژە کە تێیدا ئیسرائیل و وڵاتە یەکگرتووەکان هێرشیان کردە سەر شوێنە سەربازی و ئەتۆمییەکان لە سەرانسەری ئێراندا، ئەگەری هەیە مەترسییەکی زۆری هەبێت، لەوانەش ئەوەی ئێران بۆردومانێکی توندی موشەکی بۆ سەر ئیسرائیل و هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا وەڵام بداتەوە.

بۆ سەرۆکێک کە بە بەڵێنی دوورخستنەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان لە جەنگەکان هاتە سەر دەسەڵات، ئێستا سەرۆکی ئەمریکا بیر لەوە دەکاتەوە کە لانی کەم حەوتەمین هێرشی سەربازی ئەمریکا بێت لە وڵاتێکی دیکە لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا، دووەم هێرشی بێت بۆ سەر ئێران، حوزەیرانی ڕابردوو، دوای لێدانی سێ شوێنی ئەتۆمی ئێران، ترەمپ ڕایگەیاند، کە بەرنامەی ئەتۆمی ئێران "لەناوچووە". بەڵام ئێستا بیر لە ناردنی سوپای ئەمریکا دەکاتەوە بۆ تەواوکردنی کارەکە.

بەڵام بە پێچەوانەی هێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل لە حوزەیرانی ڕابردوودا، ئامانجەکانی ترەمپ ئێستا کەمتر ڕوونن.

بەرپرسانی ئەمریکا وتیان، کۆبوونەوەی سەربازی ئەمریکا دەیان فڕۆکەی سووتەمەنی تێدایە کە لەلایەن فەرماندەیی ناوەندی وڵاتە یەکگرتووەکانەوە بۆ ناوچەکە نێردراون، زیاتر لە ٥٠ فڕۆکەی جەنگی زیادە، و دوو گرووپی کەشتی فڕۆکەهەڵگر، لەگەڵ کەشتییە تێکشکێنەرەکان، کەشتییە جەنگییەکان و ژێردەریاییەکان.

کەشتی فڕۆکەهەڵگری یو ئێس ئێس جێراڵد ئاڕ فۆرد، کە تازە لە دەریای کارائیب گەڕاوەتەوە و بەشێک بوو لە کەشتیگەلی دەریایی بۆ فشارخستنە سەر حکومەتی ڤەنزوێلای سەرۆک نیکۆلاس مادورۆ، ڕۆژی چوارشەممە لە جەبەل تاریق نزیک دەبووەوە کاتێک بەرەو ناوچەکە دەڕۆیشت بۆ ئەوەی پەیوەندی بە کەشتی فڕۆکەهەڵگری یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵنەوە بکات.

کارۆلین لیڤیت، سکرتێری ڕۆژنامەوانی کۆشکی سپی، ڕۆژی چوارشەممە وتی، "سەرۆک هەمیشە زۆر ڕوون بووە سەبارەت بە ئێران یان هەر وڵاتێکی دیکەی جیهان، دیپلۆماسی هەمیشە بژاردەی یەکەمیەتی، و ئێران زۆر ژیرانە دەبێت ئەگەر ڕێککەوتن لەگەڵ سەرۆک ترەمپ و ئەم ئیدارەیەدا بکات."

ئەو وتیشی، "ئەو هەمیشە بیر لەوە دەکاتەوە کە چی لە بەرژەوەندی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سوپاکەمان و گەلی ئەمریکادایە، و بەو شێوەیە بڕیارەکانی سەبارەت بە کردەوەی سەربازی دەدات."

لە ئیسرائیل، دوو بەرپرسی بەرگری وتیان کە ئامادەکارییەکی بەرچاو لە ئارادایە بۆ ئەگەری هێرشێکی هاوبەش لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکان، هەرچەندە هیچ بڕیارێک نەدراوە کە ئایا هێرشێکی لەو شێوەیە ئەنجام دەدرێت یان نا، وتیان پلانەکە وێنای وەشاندنی گورزێکی توند دەکات لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بە ئامانجی ناچارکردنی ئێران بۆ سازشکردن لەسەر مێزی دانوستان کە تا ئێستا ئامادە نەبووە بیکات.

کۆبوونەوەی هێزەکانی ئەمریکا ئاماژە بە کۆمەڵێک ئامانجی ئێرانی ئەگەری دەکات، لەوانە موشەکی مەودا کورت و مامناوەند، کۆگاکانی موشەک، شوێنە ئەتۆمییەکان و ئامانجە سەربازییەکانی دیکە، وەک بارەگاکانی سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران.

بەرپرسانی ئەمریکا وتیان، بڕیاری کۆتایی لەسەر مەودای ئامانجەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە دەستی بەڕێز ترەمپدایە.

بەرپرسانی ئیدارە و سەربازی وتیان کە وڵاتە یەکگرتووەکان داراییە بەرگرییەکانی خۆی بەهێزتر کردووە لەو کاتەوەی سەرۆک لە سەرەتادا لە مانگی یەکدا هەڕەشەی لێدانی ئێرانی کردبوو.

لەو کاتەدا، ترەمپ داوای بژاردەی کردبوو بۆ وەڵامدانەوەی سەرکوتکردنی خوێناوی خۆپیشاندانەکان لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە، بەڵام لەم دواییانەدا هەڕەشەی هێرشکردنی کردووە ئەگەر ئێران نەگاتە ڕێککەوتن بۆ سنووردارکردنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی و وتی کە "کەشتیگەلێکی گەورە" بەرەو ئەو وڵاتە بەڕێوەیە.

سەرەڕای هەڵوێستی توندی ترەمپ، پێنتاگۆن مانگی ڕابردوو لە دۆخێکی خراپدا بوو بۆ پشتگیریکردنی. ئەو ٣٠ هەزار بۆ ٤٠ هەزار سەربازە ئەمریکییەی کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بڵاوەیان پێکراوە، لەوانەش لە هەشت بنکەی هەمیشەیی، بەرگری ئاسمانییان کەم بوو بۆ پاراستنیان لە تۆڵەسەندنەوەی چاوەڕوانکراو.

ئەو فڕۆکە جەنگییە زیادانەی کە پێویست بوون بۆ ئەنجامدانی ئەو جۆرە ئۆپەراسیۆنەی کە بەڕێز ترەمپ باسی لێوە دەکرد، لە بنکە ئەمریکییەکان لە ئەوروپا و تەنانەت لە وڵاتە یەکگرتووەکانیش بێکار بوون. زۆربەی کەرەستە سەربازییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە لە ماوەی ٢٠ ساڵی جەنگدا کۆکرابوونەوە، لەو کاتەوە ناوچەکەیان بەجێهێشتبوو.

بەڵام لە ماوەی مانگی ڕابردوودا، سوپای ئەمریکا بەرگرییە ئاسمانییە پێویستەکانی — لەوانەش سیستەمی بەرگری موشەکی پاتریۆت و سیستەمی تاد (THAAD) — بۆ ناوچەکە گواستووەتەوە. هەردوو سیستەمەکە دەتوانن موشەکە بالیستییەکانی ئێران تێکبشکێنن.

بەرپرسێکی سەربازی وتی سوپای ئەمریکا ئێستا دەتوانێت بەرگری لە سەرباز، هاوپەیمان و داراییەکانی بکات لە هەر تۆڵەسەندنەوەیەکی ئێران بۆ هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئامانجە ئەتۆمی و سەربازییەکانی، لانی کەم بۆ هەڵمەتێکی کورتخایەن، بەڵام بەرپرسەکە وتی، پرسیارەکە ئەوەیە کە ئایا سوپای ئەمریکا ئامادەیە بۆ بەردەوامبوون لە جەنگێکی درێژخایەنتر و فراوانتر.

کۆبوونەوەی هێزەکانی ئەمریکا هەروەها دەیان فڕۆکەی جەنگی زیادەی F-35، F-22 و F-16 لەخۆدەگرێت کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا لە وڵاتە یەکگرتووەکانەوە بۆ ئەوروپا و لەوێشەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نێردراون، ئەمەش بەپێی داتاکانی چاودێری فڕین و بەرپرسانی ئەمریکا.

ئەو بەرپرسانە دەڵێن، دەیان فڕۆکەی سووتەمەنی، کە بۆ هەڵمەتێکی ئاسمانی درێژخایەن زۆر گرنگن، گواستراونەتەوە بۆ پێشەوە.

بەرپرسانی سەربازی وتیان، دووەم کەشتی فڕۆکەهەڵگر، جێراڵد فۆرد، و سێ کەشتی تێکشکێنەری یاوەری دەتوانن تا کۆتایی هەفتە یان سەرەتای هەفتەی داهاتوو لە دەریای ناوەڕاست بن. بەرپرسان وتیان، پێدەچێت فۆرد لە سەرەتادا لە نزیک کەناراوەکانی ئیسرائیل جێگیر بکرێت بۆ بەرگریکردن لە تەلئەبیب و شار و شارۆچکەکانی دیکەی ئیسرائیل.

بەرپرسێکی سەربازی ڕۆژی چوارشەممە وتی کە کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکان سیستەمی بەرگری تایبەت بە خۆیان هەیە، لەوانەش کەشتییە تێکشکێنەرە یاوەرەکان کە دەتوانن ئەو موشەکانە بخەنە خوارەوە کە ئاراستەیان دەکرێن. وتیشی، لێدانی کەشتییەکی فڕۆکەهەڵگر بە موشەکی بالیستی قورسە ئەگەر کەشتییەکە بە خێرایی بجوڵێت.

بەرپرسان وتیان، فڕۆکە بۆمبهاوێژە ئەمریکییەکانی B-2، کە ساڵی ڕابردوو کاتێک بەڕێز ترەمپ هێرشی کردە سەر ئێران بەکارهێنران، و بۆمبهاوێژە مەودا دوورەکانی دیکەی بنکە لە ئەمریکا لە دۆخی ئامادەباشی باڵادان.

بەرپرسان وتیان، بەرپرسانی باڵای ئاسایشی نیشتمانی بە سەرۆکیان ڕاگەیاندووە کە هەر ئۆپەراسیۆنێک کە ئامانجی گۆڕینی سەرکردایەتی ئێران بێت، گەرەنتی سەرکەوتنی نییە.

بڕیارەکەی ترەمپ بۆ دواخستنی هێرشە هەڕەشە لێکراوەکانی بۆ سەر ئێران لە مانگی ڕابردوودا — کە دوو بەرپرسی ئیدارەکە وتیان دوای ئەوە هات کە بەرپرسانی سەربازی ئاگاداریان کردەوە کە پێنتاگۆن ئامادە نییە — ڕەنگە ڕێگەی بە ئێران دابێت باشتر ئامادەکاری بۆ هێرشێک بکات.

وەلی نەسر، پسپۆڕی کاروباری ئێران لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز، وتی: "دیپلۆماسی ڕەنگە کاتی زیاتر بداتە ئەمریکا بۆ ئامادەکردنی سوپاکەی، بەڵام کاتی زیاتریش دەداتە ئێران بۆ پلاندانان بۆ تۆڵەسەندنەوەکەی".

ئەو وتیشی، "لە کۆتاییدا، دەبێت سەرۆک باجی هێرشکردنە سەر ئێران هەڵبسەنگێنێت. بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە، شێوازەکەی ئەو وایکردووە ئەو باجانە ئەگەری زیاتریان هەبێت".

PM:12:01:19/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 188 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت