ترەمپ داوا لە کۆمپانیاکانی نەوت دەکات کارەکانیان لە ڤەنزوێلا خێرا بکەن

‌

سەرچاوە: نیویۆرک تایمز
وەرگێڕان: وێستگەنیوز

دۆناڵ ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رۆژی هەینی، چەند کاتژمێرێک دوای ئەوەی سوپای ئەمریکا ڕێگری لە بارهەڵگرێکی دیکەی نەوتی ڤەنزوێلا کرد، هانی بەڕێوەبەرانی وزەی ئەمریکای دا کە بە خێرایی دەست بە دەرهێنانی یەدەگی زەبەلاحی نەوتی ڤەنزوێلا بکەن.

ئەو تانکەرەی کە هێزەکانی ئەمریکا بەرەبەیانی ڕۆژی هەینی لە دەریای کاریبی چوونە سەری، پێنجەمین بارهەڵگری بوو کە لە ماوەی مانگی ڕابردوودا دەستی بەسەردا گیراوە ،لە کاتێکدا ئیدارەی ترەمپ هەوڵ دەدات کۆنتڕۆڵی هەناردەی نەوتی ڤەنزوێلا بکات.

ترەمپ پاشنیوەڕۆی ڕۆژی هەینی لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ بەڕێوەبەرانی نەوت لە کۆشکی سپی ڕایگەیاند، پێشبینی هێرشی زیاتری ئەمریکا بۆ سەر ڤەنزوێلا ناکات دوای ئەوەی کۆماندۆکانی ئەمریکا نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ئەو وڵاتەیان لە هەڵمەتێکدا بۆ سەر کاراکاسی پایتەخت لە کۆتایی هەفتەی ڕابردوودا دەستگیرکرد.

ترەمپ ستایشی سەرکردە کاتییەکانی ئەو وڵاتەی کرد، بەڵام وتی کە کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا لە کەناراوەکانی ڤەنزوێلا دەمێننەوە.

بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ پلانێکی گشتگیر، بەڵام سەرەتایییان بۆ دەستبەسەرداگرتنی پیشەسازی نەوتی پڕداهاتی ڤەنزوێلا داڕشتووە و ڕایانگەیاندووە کە چاوەڕوانن سەرکردە نوێیەکانی ئەو وڵاتە پەیڕەوی لە فەرمانەکانی واشنتۆن بکەن. ترەمپ ڕایگەیاندووە کە سەرپەرشتی ئەمریکا بۆ ئەو وڵاتە ڕەنگە چەند ساڵێک بخایەنێت.

لە کۆبوونەوەکەدا لەگەڵ بەڕێوەبەرانی نەوتی ئەمریکا، بەڕێز ترەمپ وتی کۆمپانیاکانیان "بە خێرایی پیشەسازی نەوتی داڕماوی ڤەنزوێلا ئاوەدان دەکەنەوە و ملیۆنان بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنن بۆ سوودی ویلایەتە یەکگرتووەکان، گەلی ڤەنزوێلا و هەموو جیهان." وتیشی کە کۆمپانیاکانی نەوتی ئەمریکا لانی کەم ١٠٠ ملیار دۆلار لە ڤەنزوێلا وەبەرهێنان دەکەن، بەڵام ڕوون نییە کە ئایا بەڕێوەبەرانی نەوت ئامادەن پابەند بن بەو وەبەرهێنانە.

دارین وودز، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئێکسۆن مۆبیل کە گەورەترین کۆمپانیای نەوتی ئەمریکایە، جەختی لەسەر ئەو دەرفەتانە کردەوە کە ڤەنزوێلا دەیڕەخسێنێت، هەروەها ئەو ئاستەنگە گەورانەی کە پێویستە تێپەڕێنرێن بۆ گەڕانەوە بۆ ئەو وڵاتە.

ودز لە کۆبوونەوەکەی کۆشکی سپیدا وتی، "ئێمە دوو جار سەرمایەکانمان لەوێ دەستی بەسەردا گیراوە، بۆیە دەتوانن خەیاڵ بکەن کە چوونە ناوەوە بۆ جاری سێیەم پێویستی بە هەندێک گۆڕانکاری زۆر بەرچاو دەبێت، ئەمڕۆ ئەو وڵاتە شیاوی وەبەرهێنان نییە".

وتیشی، ئێکسۆن مۆبیل ئامادەیە لە ماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا تیمێکی گەڕان بنێرێت بۆ ڤەنزوێلا ئەگەر گەرەنتی ئەمنی وەربگرێت، بەڕێوەبەرانی دیکەش بە هەمان شێوە وریابوون.

کاتێک لەلایەن سەرۆکەوە فشار خرایە سەری، هارۆڵد هام، یەکێک لە نزیکترین هاوپەیمانەکانی لە پیشەسازی نەوتدا، ئەویش خۆی بەدوور گرت لە پابەندبوون بە کارکردن لە ڤەنزوێلا.

وتی، "وەک گەڕانچییەک ئەمە جۆشم دەدات، هەموو کەسێک ئەوە لە خوێنیدایە." بەڵام ئاماژەی بەوەشکرد کە ڤەنزوێلا "ئاڵانگاری خۆی هەیە."
هەندێک لە بەڕێوەبەرانی نەوت بە تایبەتی باسیان لە ئەگەری داواکردنی جۆرێک لە گەرەنتی دارایی لە حکومەتی فیدراڵی کردووە پێش ئەوەی ڕازی بن بە دامەزراندن یان فراوانکردنی بەرهەمهێنان لە ڤەنزوێلا، ئەمەش بەپێی وتەی ئەو کەسانەی کە ئاگاداری بیرکردنەوەکانیانن.

بەڕێوەبەرانی نەوت نیگەرانن لە ناسەقامگیری سیاسی لە ڤەنزوێلا، چونکە وەبەرهێنانی نەوت زۆرجار بە دەیان ساڵ دەپێورێت و کۆمپانیاکان پێویستە دڵنیا بن لەوەی کە هەر رێککەوتنێک ئەوەندە دەخایەنێت کە بتوانن قازانجێکی شایستە بەدەست بهێنن.

ئاماژە بەوە دەکەن کە ڤەنزوێلا لە رابردوودا دەستی بەسەر سەرمایەی بیانییدا گرتووە کە بە دەیان ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت. ئێکسۆن و کۆنۆکۆ فیلیپس لەو کۆمپانیایانەن کە هێشتا بەدوای داواکارییە یاساییە گەورەکانیانەوەن دژی حکومەتی ئەو وڵاتە.

لویسا پالاسیۆس، سەرۆکی پێشووی کۆمپانیای سیتگۆ پێترۆلیۆم، کە کۆمپانیایەکی پاڵاوتنی نەوتی ئەمریکییە و خاوەندارێتییەکەی بۆ کۆمپانیای نەوتی دەوڵەتی ڤەنزوێلا دەگەڕێتەوە، وتی، "مەسەلەکە ئەوە نییە کە کۆمپانیاکانی نەوت لە شوێنە مەترسیدارەکاندا کار ناکەن، بەڵکو نەتوانینی هەڵسەنگاندنی مەترسییەکانە لەم ساتەدا".

وەزیری وزە، کریس ڕایت، پێشتر لە ڕۆژی هەینی لە کەناڵی فۆکس نیوز پێشنیاری ئەوەی کرد کە بانکی هەناردە و هاوردەی ئەمریکا ڕەنگە "پشتیوانی کرێدیت" بۆ ئەو کۆمپانیایانە دابین بکات کە وەبەرهێنانی گەورە لە ڤەنزوێلا دەکەن. ئەم ئاژانسە فیدراڵییە سەربەخۆیە دارایی دابین دەکات کاتێک سەرمایەی تایبەت بەردەست نییە.

ئەو چەند کاتژمێرێک دوای ئەوە قسەی کرد کە هێزەکانی ئەمریکا چوونە سەر کەشتی نەوت هەڵگر، ئەمجارەیان لە ئۆپەراسیۆنێکی پێش بەرەبەیان لە دەریای کارایبی کە لەلایەن مارێنز و دەریاوانەکانەوە بە هاوکاری پاسەوانی کەناراوەکان ئەنجامدرا.

فەرماندەیی باشووری ئەمریکا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، هێزەکانی ئەمریکا لە کەشتی فڕۆکەهەڵگری جیرالد ئاڕ فۆردەوە کە بە وزەی ئەتۆمی کاردەکات، بەڕێکەوتن و تانکەری "ئۆلینا"یان "بەبێ هیچ ڕووداوێک" دەستگیرکرد.

لە بەیاننامەکەدا هاتووە، "جارێکی دیکە هێزە هاوبەشەکانمان ئەم بەیانییە پەیامێکی ڕوونیان نارد: هیچ پەناگەیەکی ئارام بۆ تاوانباران نییە".

بەپێی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی دەریاوانی، ئۆلینا لەژێر ئاڵایەکی ساختەی وڵاتی بچووکی ئاسیایی تیمۆری ڕۆژهەڵاتدا دەڕۆیشت، ئەمەش تاکتیکێکە کە سوپای ئەمریکا پێشتر وەک پاساو بۆ ڕێگریکردن ئاماژەی پێکردووە.

بەپێی زانیارییەکانی Kpler و TankerTrackers.com، کە دوو کۆمپانیای چاودێریکردنی بارە نەوتییەکانی جیهانن و دۆزینەوەکانیان بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزەوە پشتڕاستکراوەتەوە، تانکەرەکە لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەم و سەرەتای ئەم مانگەدا نزیکەی ٧٠٠ هەزار بەرمیل نەوتی لە تێرمیناڵی خۆسێی ڤەنزوێلا بارکردووە. ڤیدیۆیەکی چوونە سەری کەشتییەکە لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە کە لەلایەن فەرماندەیی باشووری ئەمریکاوە بڵاوکراوەتەوە، نیشانی دەدات کە کەشتییەکە پڕ بووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە بارەکەی هەڵگرتووە. کەشتییەکە لە کۆتایی هەفتەی رابردوودا ئاوەکانی ڤەنزوێلای بەجێهێشت، بەمەش گەمارۆی بەشەکی ئەمریکای بۆ سەر هەناردەی نەوتی ڤەنزوێلا پێشێل کرد.

ڕۆژی چوارشەممەی رابردوو، هێزە تایبەتەکانی ئەمریکا کۆنتڕۆڵی دوو کەشتی نەوتهەڵگری دیکەیان کرد، لەوانە یەکێکیان بە ناوی مارینێرا کە ئاڵای روسیای پێوە بوو و لە نێوان ئایسلەندا و بەریتانیا دەستی بەسەردا گیرا و بەپێی فەرمانێکی دادوەری ئەمریکی دەبوو دەستی بەسەردا بگیرێت.

بەپێی وتەی بەرپرسێکی ئاگادار لە ئۆپەراسیۆنەکە کە ڕێگەی پێنەدراوە بە ئاشکرا قسە بکات، دەسەڵاتدارانی ئەمریکا فەرمانی دادگایان نەبووە بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئۆلینا. بەڵام لە مانگی یەکی ڕابردوودا، ویلایەتە یەکگرتووەکان سزای بەسەر ئەو کەشتییەدا سەپاند کە ئەو کات ناوی مینێرڤا ئێم بوو، و تۆمەتباری کرد بە یارمەتیدانی دابینکردنی دارایی شەڕی ڕوسیا لە ئۆکرانیا لە ڕێگەی گواستنەوەی هەناردەی وزەی ڕوسیا بۆ بازاڕە بیانییەکان.

لەگەڵ دوورخستنەوەی مادۆرۆ لە دەسەڵات، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ڤەنزوێلا ڕایانگەیاند کە هەنگاو دەنێن بۆ سەرلەنوێ دامەزراندنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان.

وەزارەتی دەرەوە ڕایگەیاند، تیمێکی بەرپرسانی ئەمریکا کە کارمەندانی دیپلۆماسی و ئەمنی لەخۆدەگرێت، ڕۆژی هەینی گەیشتوونەتە کاراکاس "بۆ ئەنجامدانی هەڵسەنگاندنی سەرەتایی بۆ دەستپێکردنەوەی قۆناغ بە قۆناغی کارەکان" لە ڤەنزوێلا ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠١٠ەوە باڵیۆزی لە ڤەنزوێلا نەبووە و لە ساڵی ٢٠١٩دا باڵیۆزخانەکەی لە کاراکاس داخست، دوای ئەوەی مادۆرۆی بە ساختەکاری لە هەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد.

حکومەتی کاتی ڤەنزوێلا ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند، کە دەست دەکات بە "پرۆسەی گەڕانی دیپلۆماسی" خۆی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان و شاندێکی دیپلۆماتکاران دەنێرێت بۆ واشنتۆن.

ڤەنزوێلا لە ڕۆژی پێنجشەممەوە لانی کەم نۆ زیندانی سیاسی ئازاد کردووە، لەوەی کە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی ئەو وڵاتە بە ئاماژەیەکی ئاشتی ناوی برد. گروپەکانی مافی مرۆڤ مەزەندە دەکەن کە ٨٠٠ بۆ ٩٠٠ زیندانی سیاسی لە ڤەنزوێلا زیندانی کراون، کە زۆربەیان لە بارودۆخێکی سەختدان.

بەرپرسانی ئەمریکا ڕایانگەیاندووە، ویلایەتە یەکگرتووەکان فشاری لە حکومەتی ڤەنزوێلا کردووە بۆ دەرکردنی ڕاوێژکارە فەرمییەکانی چین، کوبا، ئێران و ڕوسیا.

سەرەڕای ئەو فشارانە، وەزیری دەرەوەی کوبا، برۆنۆ ڕۆدریگێز پاریلا، ڕۆژی پێنجشەممە گەشتی ڤەنزوێلای کرد و ڕێزی لەو شەڕکەرە کوبایی و ڤەنزوێلاییانە گرت کە ڕۆژی شەممە لە کاتی هەوڵدان بۆ پاراستنی مادۆرۆ لە کاتی هێرشە سەربازییەکەی ئەمریکادا کوژران.

ئەو بەشداری لە مەراسیمێکدا کرد لەگەڵ سەرکردەی کاتی ڤەنزوێلا، دێلسی ڕۆدریگێز و بەرپرسانی دیکەی باڵای حکومەت، ئەمەش جەختی لەسەر قووڵی ئەو پەیوەندییە کردەوە کە هەردوو وڵات لە ماوەی ٢٥ ساڵی ڕابردوودا دروستیان کردووە.

ڕۆدریگێز لە مەراسیمەکەی ڕۆژی پێنجشەممەدا وتی، "ئێمە لە خۆشەویستیدا یەکگرتووین. چەمکی ئێمە بۆ نیشتمان ئەوەیە کە نیشتمان مرۆڤایەتییە. ئێمە شەڕخواز نین؛ ئێمە پیاوان و ژنانی دەوڵەتین".

لە نێوان هەڕەشە پەرەسەندووەکانی ترەمپ و کەسانی دیکە لە سەرانسەری جیهاندا، پاپا لیۆی چواردەهەم ڕۆژی هەینی لە وتارێکی ساڵانەدا بۆ دیپلۆماتکارانی ڤاتیکان، "دیپلۆماسی لەسەر بنەمای هێز" و "پەرۆشی بۆ شەڕ"ی شەرمەزار کرد.

لیۆ، ناوی هیچ کام لە سەرکردەکانی جیهانی نەهێنا. بەڵام قسەکانی جێگەی سەرنج بوون، کە دوای ئۆپەراسیۆنەکەی ئەمریکا لە ڤەنزوێلا و هەڕەشەکان دژی گرینلاند هات، هەروەها لە ڕۆژێکدا کە ڕوسیا ڕایگەیاندبوو بە موشەکێکی بالیستیکی مەودا مامناوەندی ناوەکی هێرشی کردووەتە سەر ئۆکرانیا.