لوتکەی سێقۆڵی؛ ئەگەری گۆڕینی نەخشەی جیهان
وێستگەنیوز- ئارام عەلی
بەپێی راگەیەندراوە فەرمییەکان، بڕیارە رۆژی پێنجشەممە، 19ـی تشرینی دووەمی 2026، لوتکەیەکی سێقۆڵی لە نێوان
دۆناڵد ترەمپ، شی جین پینگ و ڤلادیمیر پوتین لە شاری شینزنی چین و لە پەراوێزی
لوتکەی سەرکردەکانی (APEC) بەڕێوە بچێت، کە وەک
وەرچەرخانێکی مێژوویی بۆ گۆڕینی نەخشەی هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا تەماشا دەکرێت.
بەگوێرەی خوێندنەوەی پسپۆڕانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، گرنگترین ئامانج
لەم کۆبوونەوە چاوەڕوانکراوە، بریتییە لە گۆڕینی هاوسەنگیی جیهانی و کۆتاییهێنان
یان کۆنترۆڵکردنی قەیرانە گەورەکان، هەر یەکێک لەم سێ سەرکردەیە بە ئەجێندای جیاوازەوە
دەچنە گفتوگۆکەوە، ترەمپ لە رێگەی دیپلۆماسییەتی راستەوخۆوە بە دوای کۆتاییهێنان
بە تێچووی قورسی قەیرانەکان و رێکخستنەوەی بازرگانیدا دەگەڕێت، چین هەوڵ دەدات
پێگەی خۆی وەک نێوەندگیرێکی ئاشتیخواز و جەمسەرێکی ئابووریی سەقامگیر بچەسپێنێت، هەرچی
پوتینیشە دەیەوێت گۆشەگیریی دیپلۆماسی و ئابووریی رۆژئاوا بشکێنێت و دانپێدانان بە
بەرژەوەندییە ئەمنییەکانی روسیادا بەدەست بهێنێت.
سەبارەت بە تەوەرە سەرەکییەکانی گفتوگۆکان، چاودێرانی سیاسی ئاماژە بەوە
دەکەن، چوار دۆسیەی بنەڕەتی دەبنە لۆخۆدەگرن کە ناکۆکیی قووڵیان لەسەرە، یەکەمین و
گرنگترین دۆسیە بریتییە لە قەیرانی ئۆکرانیا و ئاسایشی ئەوروپا، کە تێیدا پرسی
سنوورەکان و گەرەنتی ئەمنی بۆ کیێڤ خاڵی ناکۆکن و هەوڵ دەدرێت لە رێگەی نێوەندگیریی
چین و فشاری ئەمریکاوە بگەنە ئاگربەستێکی درێژخایەن، هاوکات دۆسیەی دووەم تایبەتە
بە کۆنترۆڵکردنی چەکی ئەتۆمی و هەوڵدان بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان بە مەبەستی
واژۆکردنی پەیماننامەیەکی نوێی سێقۆڵی دوای کۆتاییهاتنی پەیماننامە کۆنەکان.
لە بەشێکی دیکەی گفتوگۆ چاوەڕوانکراوەکاندا، جەنگی بازرگانی و تەکنەلۆژیا
پانتاییەکی گەورە داگیر دەکات، بەتایبەت لەسەر پرسی باجە گومرگییەکان،
کۆنترۆڵکردنی چیپە ئەلیکترۆنییەکان و پەرەپێدانی زیرەکی دەستکرد، کە تێیدا ئەگەری رێککەوتن
لەسەر کەمکردنەوەی بەشێک لە باجەکان لە بەرامبەر پابەندبوونی بازرگانی نوێدا لە
ئارادایە. هاوکات لەگەڵ ئەمەدا، دۆسیەی تایوان و دەریای باشووری چین وەک تەوەرەی
چوارەم دێتە پێشەوە، کە ئامانج لێی جەختکردنەوەیە لەسەر پاراستنی دۆخی ئێستا و
دوورکەوتنەوە لە هەر جۆرە پێکدادانێکی سەربازی راستەوخۆ لە ناوچەکەدا.
سەرەڕای گرنگیی ئەم تەوەرانە، سەرچاوە دیپلۆماسییەکان جەخت لەوە دەکەنەوە، چەندین
ئاستەنگی گەورە رێگرن لەبەردەم سەرکەوتنی تەواوەتی ئەم لوتکەیە، دیارترینی ئەو
ئاستەنگانە بریتییە لە نەبوونی متمانەی ستراتیژی بەهۆی مێژووی پڕ لە گومان و
تۆمەتبارکردنی یەکتر لە نێوان واشنتن، مۆسکۆ و پەکینەوە. جگە لەوەش، نیگەرانی و
کاردانەوەی توندی هاوپەیمانەکانی ئەمریکا لە ئەوروپا (یەکێتی ئەوروپا و ناتۆ) و لە
ئاسیا (وەک ژاپۆن و کۆریای باشوور) ئاستەنگێکی دیکەیە، چونکە ترسیان هەیە هەر رێککەوتنێکی
تاکلایەنەی ئەم سێ زلهێزە لەسەر حیسابی ئاسایش و بەرژەوەندییەکانی ئەوان بێت، ئەمە
سەرەڕای چاودێریی وردی کۆنگرێس و دامەزراوە یاساییەکانی ئەمریکا بەسەر هەر جۆرە
سازشێکی دەرەکیدا.
بۆیە چاودێران، پێیانوایە ئەنجامی ئەم کۆبوونەوەیە بڕیار لە داهاتووی
سیستەمی جیهانی دەدات، ئەگەر ئەم سێ سەرکردەیە بتوانن بگەنە لێکتێگەیشتنێکی
سەرەتایی، ئەوا جیهان بەرەو سیستەمێکی فرەجەمسەریی سەقامگیرتر هەنگاو دەنێت کە
هاوشێوەی کۆنفرانسی یاڵتا دەبێت لە دوای جەنگی جیهانی دووەم، بەڵام لە ئەگەری
شکستهێنانی گفتوگۆکاندا، جەمسەرگیرییە نێودەوڵەتییەکان قووڵتر دەبنەوە و ئابووری و
ئاسایشی جیهان بەرەو دابەشبوونێکی زیاتر دەچن.
PM:07:15:16/11/2026
ئهم بابهته 304
جار خوێنراوهتهوه
لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت