دەوترێت وڵاتە یەکگرتووەکان پلانێکی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ئێران ناردووە

نووسینی: ئادەم ڕاسگۆن، جولیان ئی. بارنز و فەرناز فەسیحی
سەرچاوە:نیویۆرک تایمز
وەرگێڕانی:وێستگەنیوز

بەپێی وتەی دوو بەرپرس کە ئاگاداری دیپلۆماسییەکەن، وڵاتە یەکگرتووەکان پلانێکی ١٥ خاڵیی بۆ ئێران ناردووە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمەش ڕەنگدانەوەی پەرۆشی ئیدارەی ترەمپە بۆ دۆزینەوەی ڕێگەیەک بۆ چوونە دەرەوە لە ململانێکان لە کاتێکدا کە سەرقاڵی دەربازبوونە لە لێکەوتە ئابوورییەکانی.

هێشتا ڕوون نییە کە پلانەکە، کە لە ڕێگەی پاکستانەوە گەیەندراوە، تا چەند لە نێوان بەرپرسانی ئێراندا بڵاوکراوەتەوە و ئایا ئەگەری هەیە ئێران وەک بنەمایەک بۆ دانوستان قبوڵی بکات. هەروەها ڕوون نەبوو کە ئایا ئیسرائیل، کە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکاندا خەریکی بۆردومانکردنی ئێرانە، لەگەڵ پێشنیازەکەدایە یان نا.

بەڵام گەیاندنی پلانەکە دەریخست کە ئیدارەکە هەوڵەکانی چڕکردووەتەوە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگێک کە ئێستا لە هەفتەی چوارەمدایە و چەندین وڵاتی دیکەی تێوەگلاوە.

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز کۆپییەکی پلانەکەی نەبینیوە، بەڵام ئەو بەرپرسانەی کە بە مەرجی ئاشکرانەکردنی ناویان قسەیان کردووە بۆ تاوتوێکردنی وردەکارییە هەستیارەکان، هەندێک لە هێڵە گشتییەکانیان خستووەتە ڕوو و وتوویانە کە پلانەکە باس لە بەرنامە ئەتۆمی و موشەکە بالیستییەکانی ئێران دەکات.

ئیسرائیل و وڵاتە یەکگرتووەکان لە هەڵمەتی بۆردومانەکاندا کە لە ٢٨ی شوباتەوە دەستیپێکردووە، موشەکە بالیستییەکان، سەکۆکانی هەڵدان و دامەزراوەکانی بەرهەمهێنان و بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانیان کردووەتە ئامانج. سەرکردە ئەمریکی و ئیسرائیلییەکان بەڵێنیان داوە کە هەرگیز ڕێگە نەدەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

بەڵام ئێران بەردەوام بووە لە هاویشتنی موشەک بۆ سەر ئیسرائیل و وڵاتانی عەرەبی دراوسێ و هێشتا ٤٤٠ کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئاست بەرزی لە خاکەکەیدا هەیە.

یەکێک لە بەرپرسەکان وتی کە پلانەکە باس لە ڕێڕەوە دەریاییەکانیش دەکات. لە سەرەتای جەنگەکەوە، ئێران بە شێوەیەکی کاریگەر ڕێگری لە زۆربەی کەشتییە ڕۆژئاواییەکان کردووە کە بە سەلامەتی بە گەرووی هورمزدا تێپەڕن، کە ڕێڕەوێکی ئاویی ستراتیژییە بۆ چوونە ناوەوە و دەرچوون لە کەنداوی عەرەبی، ئەمەش بووەتە هۆی بڕینی دابینکردنی نەوت و گازی سروشتی لە جیهاندا و بەرزبوونەوەی نرخەکانیان.

بۆ ئێستا، هیچ ئاماژەیەک نییە کە جەنگەکە بەم زووانە هێور ببێتەوە؛ بەرپرسانی ئیسرائیل وتوویانە پێشبینی دەکەن بۆ چەند هەفتەیەکی دیکە بەردەوام بێت. لە بەیاننامەیەکدا، کارۆلین لیڤیت، سکرتێری ڕۆژنامەوانی کۆشکی سپی، دانی بەوەدا نا کە دیپلۆماسی لە ئارادایە، بەڵام وتی: لە کاتێکدا سەرۆک ترەمپ و دانوستانکارەکانی ئەم دەرفەتە نوێیەی دیپلۆماسی تاقی دەکەنەوە، ئۆپەراسیۆنی "تووڕەیی داستان ئاسا" بەبێ وەستان بەردەوامە بۆ بەدیهێنانی ئەو ئامانجە سەربازییانەی کە لەلایەن فەرماندەی گشتی و پنتاگۆنەوە دیاری کراون."

بەرپرسەکان ئاماژەیان بەوەش کردووە، مارشاڵی سوپای پاکستان، سەید عاسم مونیر، وەک نێوەندگیرێکی سەرەکی لە نێوان وڵاتە یەکگرتووەکان و ئێراندا دەرکەوتووە، لە کاتێکدا میسر و تورکیا هانی ئێرانییەکان دەدەن کە بە شێوەیەکی بونیادنەرانە بەشداری بکەن. پێدەچێت مارشاڵ مونیر پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێراندا هەبێت، ئەمەش وای لێدەکات لە پێگەیەکدا بێت کە بتوانێت پەیامەکان لە نێوان لایەنە شەڕکەرەکاندا بگوازێتەوە.

بەرپرسێکی ئێرانی و بەرپرسێکی پاکستانی کە بە مەرجی ئاشکرانەکردنی ناویان قسەیان کردووە، وتیان کە ئەو لەم دواییانەدا پەیوەندی بە محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران و فەرماندەی پێشووی سوپای پاسدارانەوە کردووە و پێشنیازی کردووە کە پاکستان میوانداری گفتوگۆکانی نێوان ئێران و وڵاتە یەکگرتووەکان بکات.

مارشاڵ مونیر لە ساڵی ٢٠٢٥دا دوو جار لەگەڵ سەرۆک ترەمپ کۆبووەتەوە، کە ترەمپ ستایشی زۆری کردووە و وتوویەتی ئەو "مارشاڵی دڵخوازی" ئەوە.

ڕۆژی سێشەممە، شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان لە سۆشیاڵ میدیا نووسیویەتی کە وڵاتەکەی "بە تەواوی پشتگیری لە هەوڵە بەردەوامەکان دەکات بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ بە مەبەستی کۆتاییهێنان" بە جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئەو نووسیویەتی: "بە مەرجی ڕەزامەندی ئەمریکا و ئێران، پاکستان ئامادەیە و شانازی دەکات ببێتە میواندار بۆ ئاسانکاری گفتوگۆی مانادار و یەکلاکەرەوە بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی گشتگیر بۆ ململانێ بەردەوامەکان."

ڕەنگە ئێران لە گەیاندنی وەڵامێکی خێرا بۆ هەوڵەکانی ئەمریکا تووشی کێشە ببێت. بەرپرسەکان ئاماژەیان بەوەش کردووە، بەرپرسە باڵاکانی ئێران لە ململانێدان بۆ پەیوەندیکردن بە یەکترییەوە لە ناوخۆدا و نیگەرانن لەوەی ئەگەر بە شێوەی مەیدانی کۆببنەوە، ئیسرائیل بۆردومانیان بکات.

لە یەکەم ڕۆژی جەنگەکەدا، ئیسرائیل هێرشی کردە سەر کۆمەڵگەیەکی سەرکردایەتی ئێران لە تاران، کە تێیدا عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران و زۆرێک لە بەرپرسانی دیکەی باڵا کوژران. ئەوەی کێ ئێستا دەسەڵاتی بڕیاردانی لەسەر دیپلۆماسی، جەنگ و ئاشتی هەیە، هێشتا ماوە ببینرێت.

بەڵام پەرۆشی کۆشکی سپی بۆ دانوستان ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ترەمپ ئامادەیە ڕژێمی ئێستا لە شوێنی خۆی بهێڵێتەوە، لانیکەم بۆ ئێستا، هەرچەندە لە دۆخێکی لاوازتر و گوێڕایەڵتردا بێت. ئەو و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، دوودڵ بوون لەوەی ئایا داواکارییەکانیان بۆ جەنگ گۆڕینی ڕژێمیش دەگرێتەوە یان نا.

*وێستگەنیوز ئەم بابەتەی وەک خۆی وەرگێڕاوە.

PM:03:08:25/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 264 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت