ئەوەی پێویستە دەربارەی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بزانیت

جۆزێفین واکەر
سەرچاوە: ئەکسیۆس
وەرگێرانی:وێستگەنیوز

عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران، خاوەنی درێژترین ماوەی دەسەڵاتی دیکتاتۆرییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە لە ماوەی نزیکەی ٣٧ ساڵ حوکمڕانیدا کۆنترۆڵێکی ڕەهای سەپاندووە.

بۆچی ئەمە گرنگە:
سەرۆک ترەمپ بژاردەی هێرشی سەربازی دژی ئێران هەڵبژارد دوای ئەوەی نەیتوانی بگاتە ڕێککەوتنێکی ئەتۆمی لەگەڵ تاران، ئەمەش مەترسی ئەوەی دروست رد کە ئیدارەکە فشار بۆ گۆڕینی ڕژێم بکات. بەپێی ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس (AP)، یەکەم هێرشی موشەک لە نزیک نووسینگەی خامنەیی کەوتووەتە خوارەوە.

لێرەدا ئەوەی پێویستە دەربارەی ڕێبەری باڵای ئێران بزانیت:

خامنەیی چەندێکە لە دەسەڵاتدایە؟

خامنەیی لە دوای شۆڕشی ئێرانی ساڵی ١٩٧٩وە خاوەن هەژموون بووە.

ئەو وەک وەزیری بەرگری کاری کردووە و دواتر سەرپەرشتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی کردووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨١ وەک سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرێت.

گێڕانەوەی ڕابردوو:

هەوڵێکی تیرۆرکردن قۆڵی ڕاستی پەکخست چەند مانگێک پێش ئەو هەڵبژاردنە.

خامنەیی بوو بە ڕێبەری باڵا دوای ئەوەی پێشینەکەی، ئایەتوڵڵا خومەینی، لە ساڵی ١٩٨٩ کۆچی دوایی کرد.

وردبوونەوە:

بەپێی پەیمانگای ئاشتی ئەمریکا، خامنەیی سەرپەرشتی دەسەڵاتی دادوەری ئێران دەکات، بە شێوەیەکی کاریگەر کۆنترۆڵی ئەو ئەنجومەنە دەکات کە کاندیدانی هەڵبژاردن هەڵدەسەنگێنێت و بڕیارەکانی پەرلەمان ڤیتۆ دەکات.

ئەو فەرماندەیی هێزە چەکدارەکانیسوپای پاسداران دەکات و سەرپەرشتی میدیا حکومییەکان دەکات.

هەروەها دەسەڵاتی بڕیاردانی هەیە لەسەر ئەوەی وڵاتەکە چۆن داهاتی هەندێک لە گەورەترین یەدەگی نەوتی جیهان خەرج دەکات.

خامنەیی کە ئێستا تەمەنی ٨٦ ساڵە، جێگرەوەی ئەگەرکراوی پەسەندکراوی دەستنیشان کردووە.

ئەو چۆن حوکمی ئێرانی کردووە؟
خامنەیی زۆرجار سوپای بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان بەکارهێناوە.

ئەو زۆرجار ڕەخنەگرەکانی بە زیندانیکردن سزا دەدات و خۆپیشاندانەکان بە بەکارهێنانی هێز سەرکوت دەکات.

لە ساڵی ١٩٩٩دا خۆپیشاندانی خوێندکارانی سەرکوت کرد، کە بووە هۆی گیان لەدەستدانی لانی کەم کەسێک و دەستگیرکردنی ١٥٠٠ کەس.

ئەو خۆپیشاندانەکانی دژی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠٠٩ی سەرکوتکرد، هەروەها خۆپیشاندانی ساڵی ٢٠٢٢ ی سەرکوتکرد بۆ کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی ژنان و کچان لە ئێران ، ئەمەش دوای گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی، کە تۆمەتبار کرابوو بە پۆشینی نادروستی سەرپۆش.

لەم دواییانەدا، چەندین سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە هێزەکانی ڕژێم ڕەنگە لە نێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٣٠,٠٠٠ ئێرانییان کوشتبێت کە ناڕەزایەتییان دژی بارودۆخی ئابووری دەربڕیوە. خەمڵاندنە وردەکان هێشتا نادیارن.

هەروەها فەرمانی بڕینی ئینتەرنێتی داوە، لەوانەش لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییانەدا، بۆ تێکدانی پەیوەندییەکان و پاراستنی ڕژێمەکەی لە چاودێری نێودەوڵەتی.

بەڵام خامنەیی بانگەشەی خۆڕاگری کردووە و ڕژێمەکەی لە ڕێگەی چەندین قەیران و دەیان ساڵ دوژمنایەتی لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل بە یەکگرتوویی هێشتووەتەوە.

ئەو چۆن وەڵامی هەڕەشەکانی ترەمپی داوەتەوە؟
خامنەیی دژایەتیکردنی هەردوو ئەمریکا و ئیسرائیلی کردووەتە خاڵێکی سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی خۆی.

ئەو پشتگیری لەوەی پێی دەوترێت "بەرەی بەرگری" لە ناوچەکەدا دەکات، کە پشتگیری لە تیرۆریستان و گروپە بریکارەکانی دیکە دەکات، و بەپێی ڕاپۆرتێکی کۆنگرێس، وەک نەیارێکی لەمێژینەی ئەمریکا دادەنرێت.

ڕێبەری باڵا هۆشداری دابووە ترەمپ، کە ئەگەر ئەمریکییەکان "ئەمجارە جەنگ هەڵگیرسێنن، ئەوا دەبێتە جەنگێکی ناوچەیی".

ئەو ئاماژەی بەوەش کردووە، "ئەگەر هەر کەسێک چاوچنۆکی نیشان بدات و بیەوێت هێرش بکات یان هەراسانیان بکات، نەتەوەی ئێران گورزێکی کوشندەیان لێدەوەشێنێت".

کاتێک ئیدارەی ترەمپ ساڵی ڕابردوو هێرشی کردە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران، خامنەیی بە هەڵدانی مووشەک بۆ سەر بنکەیەکی سەربازی ئەمریکا لە قەتەر وەڵامی دایەوە.

بەڵام هیچ زیانێکی گیانی نەبوو، دواتر ترەمپ سوپاسی ڕێبەری باڵای کرد بۆ پێدانی "ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە" لە هێرشێکی "زۆر لاواز".

لەگەڵ ئەوەشدا، خامنەیی وێنەی ئاڵایەکی سووتاوی ئەمریکای لەسەر پلاتفۆرمی X بڵاوکردەوە و لە ژێریدا نووسیبووی: "ئێمە خۆمان ڕادەستی دەستدرێژی هیچ کەسێک ناکەین. ئەمە لۆژیکی نەتەوەی ئێرانە."

PM:04:57:28/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 256 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

لێرەوە کۆمێنت بنوسە لە فەیسبوک دەردەکەوێت