‌پەلاماردان، لە دیدگای کۆمەڵناسیەوە
PM:04:02:11/12/2016
هێمن عەبدولقادر


لە کۆمەڵگا تۆتالیتێرەکان دەسەڵات دۆخێکی سایکۆلۆژی وەها دروست دەکات کە هەموو کۆمەڵگا ببێت بە بەشێک لە کردەی توندو تیژی و (پەلاماردان) ، لەم جۆرە کۆمەڵگایانەدا چوارینەی (تاوانبار ، قوربانی ، تەماشاکار ، چاودێر) بوونی نامێنێت ، بەمانایەکی تر لەم جۆرە کۆمەڵگایانەدا هیچ کەسێک ناتوانێت تا کۆتایی پارێزگاری لە شوناس و شوێن و پێگەی خۆی بکات.

ئەوەی کە ئەمڕۆ قوربانیە ، بەیانی دەبێتە تاوانبار ، ئەوەی کە ئەمڕۆ هێرش ئەکاتە سەر خەڵک سبەینێ هێرشی دەکرێتە سەر ، لە کۆمەڵگا تۆتالیتێرەکاندا تەنانەت ، ئەوانەشی کە تەماشاکەر و چاودێر و بێ وەی و بێ کێشەن ناتوانن تاسەر خۆیان بپارێزن لە کردەی توندو تیژی و پەلاماردان.

لەم کۆمەڵگایانەدا (دۆخی لەناکاو) سەروەرە ، لەدۆخی لەناکاویشدا (ئەمڕۆ دەسەڵاتداری بەڵام بەیانی کەهەڵئەستی هیچ دەسەڵاتێکت نەماوە) ، لە دۆخی لەناکاودا دوێنێ پیاوی چاک بوویت بەیانی لەناوجەرگەی شار لە سێدارە دەدرێیت ، لەدۆخی لەناکاودا ئەمڕۆ ستایشت ئەکەن ، کەچی بەیانی پەلامار ئەدرێیت.

کاتێک کردەی پەلاماردان دەبێتە ئاهەنگێکی دەستە جەمعی ، ئیتر لەم جۆرە کۆمەڵگایانەدا تەنانەت تاوانیش مانا ئەخلاقیەکەی خۆی لەدەست دەدات ، هەڵپەڕین لەسەر لاشە و وێنەی قوربانی بەتەنها مانای سەرکەوتن نیە بەسەر دوژمندا ، بەڵکو مانای ئەوەیە کە تۆ دەمریت و من دەژیم ، بەمانایەکی تر تاکە زەمانەتی زیندوو مانەوەی من ئەوەیە کە تۆ بمریت و من لەسەر تەرمەکەت و وێنەکەت هەڵپەڕم.

لە کۆمەڵگای ئایدۆلۆژیدا تاکە زەمانەتی مانەوەی ئینسان ئەوەیە کە ببیت بە بەشێک لە پڕۆسەی توندو تیژی و پەلاماردان ئەمە ئەو دۆخەیە کە رژێمە تۆتالیتارێکان فۆرمەکەیان لە جەنگەڵەوە وەر گرتووە ، لەجەنگەڵیشدا تەنها یەک یاسا هەیە ئەویش ئەوەیە ( کەهیچ یاسایەک نیە)

لەجەنگەڵدا تەنها کار بەیەک میتۆد دەکرێت (ئەگەر نەکوژیت ، دەکوژرێیت) (ئەگەر پەلامار نەدەیت، پالامارت ئەدەن) هەر ئەم میتۆدەیە کە زۆرینەی خەڵک ناچار دەکات بەبێ ویستی خۆیان ببنە گورگێکی ئایدۆلۆژی ، گورگێک کە پەلاماری رانەکە (کۆمەڵگا) بدات ، گەرچی زۆر بێ وەیش بێت.

کۆمەڵناسی گەورەی ئەڵمانی (ڤۆڵڤگانگ سۆفسکی) لە کتێبەکەیدا بەناوی (سەرەتایەک دەربارەی توندو تیژی) دا دەڵێت :-

هەموو کۆمەڵە و گروپ و کۆمەڵگایەک تا ئەو شوێنە ڕێزی میوان ئەگرن کە جانتاکەی نەکاتەوە ، هەرکاتێک میوان جانتاکەی کردەوە و ویستی ماڵی تایبەت بەخۆی هەبێت ، هەرکاتێک هەرکەسێک ویستی بیرکردنەوەی تایبەت بەخۆی هەبێت و نەبێتە بەشێک لەو چوارچێوە گشتیەی کە (دەوڵەت ، حیزب ، ئاین ، نەتەوە ) بۆی دیاری دەکات ، ئیتر دەبێتە کەرەستەی پەلاماردان.

بۆیە دەبینین هەر لەخۆڕا نەبووە لەمێژوودا کە ژمارەی ئەندامانی پارت و ئایدۆلۆژیا تۆتالیتارەکانی وەک نازیزم و فاشیزم ملیۆنان کەس بوون ، چونکە تاکە زەمانەتی مانەوەی ئینسان لەودۆخەدا بۆ ئەوەی پەلاماری (جەستەیی و ڕۆحی) نەدرێت ئەوەیە کە ببێتە ئەندام لەو گروپانەدا ،وە ئەگەرنا، نەبویتە بەشێک لەو گروپانە ئەبێت بەردەوام چاوەڕێ بیت پەلامار بدرێێت.


هەموو وتارەکان کاتێک لە وێستگە نیوز بڵاودەبێتەوە تەنها بیروبۆچونی خاوەنەکانێتی



Copyright 2018. westganews.net. All Rights Reserved.